Afrikaans allesverloren?

Die Afrikaanse taalmonument in die Paarl. Foto: Nico Strydom

Deur Connie Mulder

ʼn Taal sonder sprekers word gereduseer tot ʼn module op ʼn universiteit. Een wat studente bloot vir ekstra krediete neem omdat hulle dink dit is maklik.

Op 29 Desember 2017 het die konstitusionele hof van Suid-Afrika probeer om Afrikaans noodlottig te wond.

Suid-Afrika se grondwet waarborg burgers onderrig in die taal van hul keuse, waar dit redelik uitvoerbaar is. Wat presies redelik uitvoerbaar is was tot dusver nog onseker – die grondwet laat dit ook oop vir interpretasie.

Hierdie is so ʼn komplekse, emosiebelaaide en verreikende kwessie dat ʼn mens hier alle belanghebbendes se insae in ʼn oop verhoor moes toelaat. Artikel 29 strek immers, veel verder as Kovsies, oor die ganse openbare onderwyssektor.

Hoofregter Mogoeng Mogoeng het anders besluit. Sonder om enige partye aan te hoor en slegs op grond van die dokumente voor die hof het hy ʼn uitspraak gelewer.

In sy verstommende meerderheidsuitspraak stel hy in breë trekke dat taalregte in Suid-Afrika afhanklik is van die ras van die taal se sprekers. Indien onderrig in Afrikaans moontlik rasse-integrasie kan kelder, is dit volgens die uitspraak nie redelik uitvoerbaar nie.

Sensusdata toon dat Afrikaanssprekendes ongeveer 60% bruin en 40% wit is. Dit beteken dat onderrig in Afrikaans nie rasverteenwoordigend kan wees nie, en altyd in die pad van rasse-integrasie sal staan. Onderrig in Afrikaans is dus nie redelik uitvoerbaar nie.

Die netto-effek is dat Afrikaans as onderrigtaal in die openbare sfeer afgeskaf moet word.

Wat meer steurend is, is dat die hof klakkeloos die Universiteit van die Vrystaat se argumente aanvaar het dat dit die dubbelmediumtaalbeleid is wat gelei het tot rassespanning op die Bloemfontein-kampus.

Die gevolge van sulke logika is ongelooflik problematies vir Suid-Afrika in geheel. Die idee dat rassespanning in Suid-Afrika veroorsaak word deur burgers wat hulle taalregte uitoefen, baan die weg tot totale verengelsing.

Indien ons al tien inheemse tale offer op die altaar van rasse-integrasie gaan ons ná hierdie grusame taalslagting rassespanning doodeenvoudig in Engels beleef.

Die uitspraak trek finaal ʼn streep deur enige drome van wigte en teenwigte wat grondwetlike regte gaan beskerm.

Ons is op ons eie.

Afrikaans is nie bedreig nie, ons praat dan die taal!

Wat ongelooflik is, is dat midde in hierdie verdoemende uitspraak ons verskeie Afrikaanse mense het wat dit vier. Wat trots daarop is en aanvoer dat Afrikaans nie sal uitsterf nie – ons praat dit dan. Hulle  verwys na kunstefeeste en die groot getal sprekers van Afrikaans en voer dan aan dat daar geen gevaar is nie.

Dit is soos mense in die agterste wa van ʼn trein wat nie glo dat die lokomotief ontspoor het nie, want hulle wa het dan nog nie ontspoor nie.

ʼn Taal se toekoms is onherroeplik aan sy sprekers gekoppel, daar is die kommentators korrek. Ongelukkig versuim hierdie selfde kommentators dan om te gaan kyk wat veroorsaak dat ʼn taal sy sprekers verloor.

In 1904 wen Frederic Mistral die Nobelprys vir letterkunde in Oksitaans. Oksitaans was wyd gepraat in Frankryk – trouens, in 1920 was daar ongeveer 14 miljoen sprekers van Oksitaans. Vandag is daar minder as 600 000 oor en word Oksitaans volgens Unesco as kritiek bedreigd beskou.

Wat het gebeur? Wel, dit is eenvoudig – Oksitaans het sy hoër funksies verloor. Hoër funksies behels onder meer dat jy ʼn taal in die hof kan gebruik en dat jy onderrig in die taal tot op tersiêre vlak kan ontvang.

In April 2017 het Afrikaans sy status as hoftaal verloor. In Desember 2017 het Afrikaans sy status as universiteitstaal verloor. Die tyd vir naïef droom dat Afrikaans nie bedreig word nie is verby.

Waarheen nou?

Die toekoms van Afrikaans hang inderdaad van sy sprekers af. Sprekers wat moet seker maak dat die hoër funksies privaat behou word. Soos sake nou staan is daar net sterwensbegeleiding in die openbare sfeer oor, en hoewel ons moet baklei vir elke stukkie grond, moet ons dringend privaat ons taal aan ʼn ander lokomotief koppel.

Ons skuld dit nie net aan Afrikaanse kinders nie, maar aan Zoeloe, Xhosa en alle Suid-Afrikaanse kinders wat moedertaalonderrig ontneem word.

Die volgende geslagte gaan moontlik slegs by private skole en private universiteite hul reg op moedertaalonderrig kan uitoefen.

Hulle gaan dan suksesvol bó hulle tydgenote uitstyg en deur hulle voorbeeld hopelik ander taalgroepe inspireer om ook eienaarskap van hul tale en opvoeding privaat oor te neem.

Dit het ʼn groot taak en dit ís uitvoerbaar. Ons het die taal van niks af opgebou nie: Ek is seker ons kan hierdie stroomversnelling oorleef.

Soos NP Van Wyk Louw dit so onvergeetlik stel: Ons moet die skat veilig deur die skare dra. En daarvoor kort ons almal se hande.

  •  Connie Mulder is hoof van Solidariteit se Navorsingsinstituut (SNI).

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

40 Kommentare

jongste oudste gewildste
Eish

Ek is in snot en trane!
Wat n artikel!
Nugter, beredeneerd, feitelik, verstaanbaar, besielend, motiverend.
Née o genade, ek het baie moed vir Afrikaans met sulke mensemateriaal aan die roer en sien uit na die stryd!
Biedêm met die joiners! Aan die einde van die Boereoorlog was daar 17000 bittereinders en net 4000 joiners!
Besielende artikel!

JC

Dankie Connie,

Akademia, die Afrikaanse Protestantse Akademie, Aros; en hopelik nog een of twee Afrikaanse privaat Onderwys instansies moet ons nou aan met alle ywer bou, werskaf en ontwikkel.

Ons het reeds in die verband reuse spronge gemaak, en meer goeie nuus is sekerlik oppad!
So jammer oor Oksitaans, laat ons daaruit leer! Die bal is in ons hande…en weet julle, dit is bevrydend!

Dankie aan Regter Froneman vir sy minderheidsuitspraak.
Afrikaans Leef !

Johan Strydom

Mongoeng hou duidelik nie van Afrikaans of Afrikaners nie.

Jerry

Ek is ook seker dat die Afrikaner hierdie stroomversnelling gaan oorleef, maar in armoede, swaarkry en onderdrukking. Dit kan verhoed word deur die jeug die wye wereld in te stuur sodat die ouergarde later kan volg. Die groot trek het reeds begin en dit is jammer dat sommiges in ontkenning daarvan steeds aan ploeter op die trant van selfbeskikking slegs in Suid-Afrika. Die wereld is die Afrikaner jeug se oester, nie net Suid-Afrika nie, veral nie met die boosheid wat nog voorle nie. Julle moet alle opsies vir die jeug dek, nie net een wat tien teen een in n… Lees meer »

jaco

die uitspraak luid dat taalregte afhanklik is van die ras van die taal se sprekers en dat onderrig in Afrikaans moontlik rasse-integrasie kan kelder. 60% van Afrikaanssprekendes is nie wit nie maar kleurlinge. So hierdie uitspraak verontagsaam die nie-wit velkleur van kleurlinge en die feit dat hulle ook slagoffers van apartheid was en dit bevestig wat reeds in die arbeidsmark gebeur: daar word vir kleurlinge wat werk soek gesê “sorry but you are not black enough”. Asseblief moenie dink ek suig dit uit my duim uit nie. Ek het bewyse. Die “bottom line” (wats die Afrikaans vir “bottom line”?) is… Lees meer »