Geweld gaan meer probleme as oplossings bring

dr-leopold-scholtz-kruispaaie

Dr. Leopold Scholtz. Foto: Reint Dykema.

Teen die agtergrond van die feit dat Suid-Afrika al hoe duideliker ’n skurk vir ’n president het wat sy vriende toelaat om die land skaamteloos leeg te plunder, begin mense toenemend dink aan aktiewe verset.

Dis ’n baie netelige kwessie wat uiters prinsipieel en genuanseerd benader moet word: met die grys selle tussen jou ore en nie die adrenalien in jou liggaam nie. Synde ’n oorwegend Christelike groep mense, is dit van belang dat Suid-Afrikaners die saak uit dié oogpunt benader.

In sy kommentaar het Herman Toerien dit Bybels gefundeer. ’n Ewe goeie manier is om te kyk wat ons reformatoriese teologiese erfenis en dié uit die Verligting te sê het.

Calvyn het geleer dat die gelowige die owerheid in beginsel gehoorsaam moet wees, met dié uitsondering dat dit nie mag indruis teen ons gehoorsaamheid aan God nie. Sy teologiese opvolgers het dié gedagte stapsgewys verder gevoer.

Die Fransman François Hotman het gemeen die volk het die reg om ’n heerser af te sit as hy homself as ’n tiran openbaar (en dit in ’n tyd dat gemeen is die koning se heerskappy is van God self afkomstig en dus onaantasbaar). Calvyn se opvolger in Genève, Theodorus Beza, het teen die agtergrond van die berugte Bartholomeusnag van 1572, toe duisende Hugenote in ’n massamoord gesterf het, geskryf die laer owerhede mag verset teen ’n heerser pleeg indien dié ’n tiran word.

Ten slotte het Philippe du Plessis-Mornay, wat self die Bartholomeusnag-bloedbad ter nouernood oorleef het, daarop voortgeborduur. Hy het ’n tiran beskryf as iemand wat landswette verontagsaam en sy woord, verdrae, geregtigheid en godsdiens verag. Teen só iemand, “een verwoester van het vaderland”, het hy in sy pamflet Vindiciae contra tyrannos (1579) geskryf, is verset en selfs opstand geregverdig.

Du Plessis-Mornay was in sy tyd ’n gesiene teoloog wat selfs invloed op die Dordtse Leerreëls – een van die Calvinistiese belydenisskrifte – gehad het. Sy geskrifte was deels die teologiese regverdiging vir die sogenaamde Acte van Verlatinghe (1581), toe die State-Generaal van die Nederlande formeel die gesag van die tirannieke Spaanse koning Filip II afgewerp het.

Dit alles was belangrike boustowwe vir die groei van die moderne liberale demokrasie. Vandag is dit ’n sentrale pilaar in die demokrasie dat die staat se gesag beperk is, en dat die regeerders self onderhewig is aan die reg.

Dit kom baie goed tot uiting in moderne grondwette, waarvan dié van die VSA dalk tans die aktueelste is as ’n mens sien hoe pres. Donald Trump se magsuitoefening met behulp van die grondwet in toom gehou word. Dit is ’n uitstekende illustrasie van waar die diepste kern van die demokrasie lê: Nie primêr in die wil van die meerderheid nie (al bly dit vanselfsprekend van groot belang), maar in die verspreiding van mag om te keer dat ’n enkele persoon of instansie te veel mag kry.

In die jongste uitgawe van die gerespekteerde nuustydskrif The Economist word in ’n boekresensie geskryf:

There is a good reason that America’s Founding Fathers … built up checks and balances to the will of the people: the people are often moved by short-term passions, swayed by demagogues, deceived by rumours. Crowds are often mad rather than wise.

Dit bring ons terug by die situasie in Suid-Afrika.

Ons sit met ’n president teen wie 783 klagte van korrupsie en rampokkery gelê is, maar teen wie die ondersoek weens politieke oorwegings nie vlot nie. ’n President wat byna die helfte van sy kabinet – die eerliker helfte – afdank omdat hulle hul verset teen die weggee van die staat aan die rampokkerfamilie Gupta, ’n president wat die armes se geld steel en aan sy eie paleiskompleks bestee.

Dis ’n man by wie eienskappe soos eerlikheid en bekwaamheid nie tel wanneer belangrike aanstellings gedoen word nie. Wat vir hom wel tel, is net een vraag: Staan jy aan my kant of nie? Gaan jy jou teen my geplunder verset of nie? Indien wel, is jy uit. Indien nie, kan jy ook ’n deel van die buit kry.

Hoe verset jy jou teen so ’n skurk en tiran?

Laat ek onmiddellik ’n deurslaggewende nuanse aanbring. Vergéét geweld. Geweld is soos ’n klip wat jy gooi – solank hy nog in jou hand is, kan jy hom rig; die oomblik as hy jou hand verlaat, volg hy sy eie kop.

Suid-Afrika het nou nog te make met die oop wonde wat die ANC se gewelddadige opstand teen die Nasionale Party-regering veroorsaak het. In die townships het dit ’n kultuur van wetteloosheid en minagting vir die reg en owerheid teweeg gebring. Dit is een van die belangrikste oorsake – daar is meer – van die misdaadgolf wat al sedert die vroeë jare negentig oor ons land spoel.

Bowendien, met die swaardmag tot sy beskikking – die polisie en selfs die weermag – is dit ’n geveg wat eenvoudig nie van onder gewen kan word nie. Dit gaan baie bloed laat vloei, en die kans op mislukking is oorweldigend. Dit sal veel meer probleme as oplossings bring.

Dus: Bly binne die wet en bly geweldloos. Dit gee jou die morele hoë grond.

Dit gee ons terselfdertyd die geleentheid om te werk aan die verbetering van die Grondwet. Flip Buys het verlede week tereg geskryf oor die afskeidstoespraak van adjunk-hoofregter Dikgang Moseneke verlede jaar, waarin dié gewys het op die feit dat die Grondwet te veel magte aan die president gee om sleutelposte te vul.

Moseneke het bygevoeg dat dié mag gegee is in ’n tyd toe die presidentskap vervul is deur Nelson Mandela, een van die mees gerespekteerde mense in die land, iemand van wie nie verwag is dat hy dié mag sou misbruik nie. Maar dit was ’n fout: Grondwetlike magte ken jy nie toe aan ’n spesifieke individu nie, maar aan ’n amp – en dié amp kan vorentoe deur ’n oneerbare persoon oorgeneem word.

Dis wat hier gebeur het.

Wat ook hier van belang is, is die ANC se Marxisties-Leninistiese agtergrond. Die ANC hang nie meer die kommunisme aan nie, maar dié ideologie het ’n totalitêre refleks by die party agtergelaat wat op beslissende oomblikke weer gevaarlike stuiptrekkings vertoon.

’n Nuwe reeks onderhandelinge is nodig om dié gebreke te verwyder. Maar voor dit kan gebeur moet die politieke werklikheid eers verander: Phanzi Jacob Zuma!

Hierdie plasing is deur ’n onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Leopold Scholtz

Meer oor die skrywer: Leopold Scholtz

Leopold Scholtz is 'n onafhanklike politieke kommentator en historikus. Hy is al sedert 1972 as joernalis en historikus werksaam.

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ’n vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Die kommentaar op hierdie berig is gesluit. Kom kuier gerus lekker verder saam op ʼn ander artikel.

18 Kommentare

jongste oudste gewildste
Pietman

Aangesien geweld nie die oplossing is nie, sou Leopoldt waarskynlik ook hewig gekant gewees het teen Nelson Manela se optrede. Stigter van die gewapende vleuel van die ANC , beplanner van vele sabbotasie initiatiewe en het natuurlik die kerkstraatbom goedgekeur.

janneman

Terwyl geen een van ons geweld wil gebruik nie, is dit ook so dat die meeste van ons wat dit afkeur geletterd is, sommige reeds aan “oorlog” blootgestel was in Namibie en Angola en dus weet watter emosionele skade daardeur veroorsaak word. Ons probleem is egter dat die wat wel die skelmstreke voorstaan en goedkeur grotendeels ongeletterd is, en dus maklik opgesweep raak tot geweld deur baie min aanmoediging, omdat hulle nie verstaan waaroor dit gaan nie. Vir n geringe T hemp of kospakkie sal hulle tot oorlog oorgaan, en hulle korrupte leier is maar te bewus daarvan, daarom dat… Lees meer »

Leopold Scholtz

Vir Sarie: Jong, jy vat nou kortpad. Ek het gaan kyk in Mandela se outobiografie. Hy noem die Kerkstraatbom diep tragies, maar skryf dit was die onafwendbare gevolg van apartheid. Dis darem nie heeltemal goedkeuring nie. Nie dat dit veel saak maak nie; elders in die ANC is dit luid toegejuig.

Pietman

In sy boek ” Long Walk to Freedom” skryf Mandela dat hy die bom afgeteken het.

Lampies

Leopold kon sekerlik beter voorbeelde as oeroue beginsels van meer as 400 jaar gelede gebruik het om sy punt van “onderdanigheid” aan die owerheid te bewys. In daardie tye was daar nie demokratiese verkiesings nie en het die owerhede veel meer outokraties opgetree. Daar was ook nie juis metodes vir die burgery om hulle in die bek te ruk nie, behalwe soos toe sake handuit geruk het tydens die Franse Inkwisisie en die kwistige gebruik van die guillotine nie. Ek verstaan ook nie waarom die skrywer oral vir Donald Trump in ‘n negatiewe lig moet insleep nie.