Hoofstroommedia: ‘Sameswering om Jan Alleman te belieg?’

Argieffoto

Argieffoto

As die jaar 2016 deur twee begrippe gekenmerk word, sal dit “fopnuus” en “leuenmedia” wees – laasgenoemde synde ʼn begrip wat in Duitsland sy intrede as Lügenpresse gedoen het.

In die sosiale media en die reaksieruimte onderaan nuusberigte en artikels op allerlei nuusmedia se webwerwe, sien jy dieselfde standpunt telkens weer terugkeer: Die “hoofstroommedia” is deel van ʼn sameswering om Jan Alleman te belieg. Dié media berig net oor dié dele van en gesigspunte in die nuus wat hul ideologie pas en verswyg of onderbeklemtoon dit wat hulle nié pas nie.

Elke groep het sy eie oortuigings oor wie agter dié sameswering sit. Vul maar self in: Die kommuniste, liberaliste, die Nuwe Wêreldorde, die Illuminati, groot kapitaal. Die skrywer van hierdie artikel, arme dwaas, is ook óf willens en wetens deel daarvan óf die nuttige idioot, wat nie eens weet hy word gemanipuleer nie.

Teen dié agtergrond het tientalle nuwe aanlyn-media hul intrede gedoen. Verskeie “hoofstroommedia” het reeds spesifieke gevalle onthul van mense, wat eenvoudig om finansiële redes allerlei skandale uit hul duim suig en met groot gedruis op die internet plaas, wat dan deur talle mense aangegryp word as “bewys” dat die gevestigde media doelbewus lieg.

Die ironie is dat dié soort oortuiging ver van nuut is; dit kom al ʼn lang tyd.

Wladimir Lenin het persvryheid in sy kapitalistiese konteks bestempel as “misleiding terwyl die beste drukperse en die grootste papiervoorrade deur die kapitaliste opgeëis word terwyl die kapitalistiese oorheersing oor die pers gehandhaaf word”. Vir die kapitaliste, het hy voortgegaan, “beteken persvryheid die vryheid van die rykes om die pers om te koop en vryheid om hul rykdom te gebruik om die sogenaamde openbare mening te vorm en fabriseer”.

Vir hom was die oplossing om die rykes te verhinder “om skrywers te huur, om uitgewers op te koop en koerante te huur. En om dit te doen, moet die kapitaliste en uitbuiters omver gewerp en hul weerstand onderdruk word.”

Soortgelyke sentimente, maar dan van die ander kant, is deur Adolf Hitler en sy Nazi’s geopper. Die begrip “Lügenpresse” was ʼn lieflingwoord van Joseph Goebbels, wat ná 1933 Hitler se minister van propaganda geword het – hy het dikwels na die “rooi”, “Marxistiese” of “Joodse Lügenpresse” verwys. En in Oos-Duitsland, weer, het die kommunistiese dikatuur se woordvoerders gereeld die “kapitalistiese Lügenpresse” aangeval.

In ons eie tyd word die woord byna by elke openbare geleentheid deur die regs-populistiese Alternative für Deutschland gebruik.

Beteken dit alle kritiek op die “hoofstroommedia” is verkeerd? Gewis nie. Om mee te begin, ʼn nuwe geslag bestuurders het die afgelope dekade of drie (dikwels sonder joernalistieke ervaring) die bedryf oorgeneem, met die idee dat die wins verdubbel kan word (ʼn proses wat al in 1993 deur Doug Underwood in sy boek When MBAs Rule the Newsroom ontleed is).

Dit het op grootskaalse besnoeiings uitgeloop, senior personeel is vroeg met pensioen gestuur, die gehalte het agteruit gegaan, wat die sirkulasie (en wins!) laat daal het, verdere besnoeiings het gevolg en so het die media in ʼn bose kringloop beland.

My teenargument is en was nee. Nuusmedia bestaan nie om wins te maak nie; hulle moet wel wins maak om te kan bestaan. Dis iets heel anders.

Hul bestaansrede is om díens te lewer. Dié diens bestaan daaruit om mense te bemagtig met kennis en insig. In die proses moet ook wins gemaak word, anders hou die onderneming op bestaan.

Nou is die vraag: Hóé word daardie diens gelewer? Die aanklag wat byna uit een mond deur Lenin, Goebbels en sommige moderne aanklaers geformuleer word, is immers dat die huidige hoofstroommedia nie objektief is nie, die wêreld met oogklappe bekyk en net sien wat hulle pas en dat hulle deur sinistêre magte agter die skerms gemanipuleer word.

Laat my begin deur skuld te beken. Ek ken geen joernalis wat altyd 100% objektief is nie en dit geld ook vir my. Maar dan moet ʼn mens onmiddellik daarby sê geen méns is ooit 100% objektief nie (dit geld ook vir die aanklaers).

Die historikus, Hermann Giliomee, gebruik die metafoor (ek vergeet van wie hy dit oorgeneem het) dat ʼn mens nie jou eie asem kan ruik nie. Net so is verreweg die meeste mense nie van hul eie bevooroordeeldheid bewus nie.

Wanneer joernaliste dus van eensydigheid en leuens aangekla word, beteken dit, op die keper beskou, die aanklaer beskou sy eie oortuigings as korrek, onbevooroordeeld en objektief. Objektiwiteit word dan gesien as ʼn oortuiging, wat grotendeels of heeltemal met dié van die klaer ooreenstem.

Dit beteken nie die klaers het nooit ʼn punt beet nie. Jy kry goeie en slegte loodgieters, goeie en slegte artse, goeie en slegte joernaliste.

Ek ken joernaliste wat vir ʼn sensasionele vod [iets waardeloos; rommel; prul] gaan werk het omdat hulle ʼn goeie salaris sou kry. En in die proses byna elke joernalistieke etiese reël met oorgawe verkrag het.

Ek ken joernaliste met sekere politieke oortuigings wat gekonsentreer het op nuus wat hul sienings ondersteun en ander items onderbeklemtoon of selfs geïgnoreer het. Maar verreweg nie almal is só nie. Die meeste probéér – al is dit gebrekkig – hul werk gewetensvol doen.

Jy kry helaas lesers wat deesdae by voorbaat verwerp wat hulle in die “hoofstroommedia” – ʼn begrip wat byna as vloekwoord aangewend word – lees. Die digitale era maak dit vir hulle moontlik om sonder meer hul woede en frustrasie oor die sosiale media heen te spuit. Wat vroeër langs die braaivleisvuur of in die kroeg gesê is, word nou oor die hele wêreld versprei.

Die ironie is dat van die “alternatiewe media” – ʼn mens dink byvoorbeeld aan webwerwe soos die Amerikaanse Drudge Report en Breitbart News – met hul samesweringsteorieë gretig geglo word. Dat sulke media, nes dié in die hoofstroom, ook hul eie lewens- en wêreldbeskouing het en dat hul analises kragtens daardie beskouings geformuleer word, ontgaan die kritici blykbaar.

Wat ons bring by die vraag: Wie en wat kan ons dan glo?

Wel, vergeet daarvan om nuusmedia te vind wat nét die maagdelike waarheid versprei. Hulle bestaan nie, nie aan enige kant van die politieke spektrum nie en in geen enkele land nie. Die sleutel is sorgvuldigheid by die nagaan van feite, eerlikheid en volledigheid.

Die beste is om verskillende media te lees en hulle met mekaar te vergelyk. Só word jy die beste bemagtig om uiteindelik sélf te besluit.

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Leopold Scholtz

Meer oor die skrywer: Leopold Scholtz

Leopold Scholtz is 'n onafhanklike politieke kommentator en historikus. Hy is al sedert 1972 as joernalis en historikus werksaam.

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

56 Kommentare

jongste oudste gewildste
Louis Marais

En die artikel is geskruif deur die einste persoon wat gese het hillary gaan groot wen… RIP

John

Soos nooit voorheen nie kan nuus ge-‘cut’en ge-‘paste’ word en prentjies en syfers op rekenaars gedokter word. Dit word deeglik benut deur nuusdraers en boodskappers van groepe wat hul ideologiee wil uitdra. Leopold verwys na Hitler en sy ‘boys’ se taktiek, Die ou kerel se haarstyl en snor was selfs soos vir ‘n akteur in ‘n rol ontwerp. Hitler was soos Hillary ‘n baie nuttige leier op die regte tydstip op die regte plek, moenie ‘n fout maak nie. Een swaeltjie maak nie ‘n somer nie. Hillary het dit nie besef nie, maar sy sou ‘n nuttige wapen gewees het… Lees meer »

Joerie

Nietzsche het twee kenmerke van die moderne tyd geïdentifiseer wat dit van ander tydsgewrigte onderskei: 1- die verafgoding van die handelaar; en 2- ‘n obsessie met die oombliklike wat deur die joernalistiek ter tafel gelê word. Dit sou naïef wees om verby die verband tussen die twee verskynsels te kyk.

Ampie

Na my mening moet die media alternatiewe menings duld. Met ander woorde, selfs al stem jy nie saam met Julius Malema of Steve Hofmeyr nie (jammer Steve dat ek jou naam noem saam die watsenaam), gun die alternatiewes om hul menings vrylik te lug. In ons polities-korrekte media, asook die oorsee, word die alternatiewe mening nie geduld nie. In die bree sou ek wou sien dat ‘n media-huis min of meer sy lesersgroep se waardes en idees omarm en nie die mense breinspoel met een of ander verwronge idee/ideologie nie.

Jan

Buiten nou vir die joernaliste en rubriekskrywers self wat die berigte skryf, dalk die riglyne en doelstellings van die Koerant (opdragte van om uit ‘n spesifieke hoek) die berig te benader om die boodskap aan die leser oor te dra, soos dit die koerant pas, wat van die redegeerders van koerante en die media, die sogenaamde Subs, wat die redigeerwerk doen, manipuleer hulle nie ook briefskrywers se bydraes aan daardie koerante en die media nie? Dit dalk ook in opdrag. Wat van ons eie koerante en hoofstroom media? Ek vra nie hierdie om dowe neute nie, maar mens sal verseker… Lees meer »