Kongres bewys noodsaak van veeltaligheid

alana-bailey-afriforum-featured

Alana Bailey, hoof van kultuursake by AfriForum. (Foto: Reint Dykema)

Die agtiende Internasionale Konferensie oor Minderheidstale (ook bekend as ICML 2021) is pas aanlyn vanuit Bilbao in Baskeland, Spanje aangebied. Dit vind elke tweede jaar plaas en fokus op minderheids- of klein tale oor die hele wêreld. In aanbiedings word interdissiplinêr gekyk wat minderheidstale wêreldwyd doen om uitdagings soos druk van meerderheidstale die hoof te bied en in multikulturele omstandighede staande te bly.

Een van die mees aktuele referate, was dié Ingrid Piller. Sy is ’n sosiolinguis, verbonde aan die Macquarie-Universiteit in Sydney, Australië, wat spesialiseer op die terreine van interkulturele kommunikasie, taalverwerwing, veeltaligheid en tweetalige onderwys.

Die tema van haar referaat was “Linguistic justice – what is it and how can it be achieved?”

Linguistiese geregtigheid is ’n minder bekende term in Suid-Afrika. Breedweg kom dit neer daarop dat die sprekers van alle tale redelik behandel moet word, ongeag van die aantal sprekers van ’n taal, of die politieke of ekonomiese gewig daarvan. Sprekers moet die reg hê om hul taal in openbare skole aan te leer, deur openbare platforms inligting daarin te ontvang en hul taal vryelik in die openbaar en hul privaat lewe te gebruik, sonder dat daar enige beperkings op hulle toegepas word, of dat daar teen hulle gediskrimineer word.

Piller het ’n studie gemaak van die inligting wat verskillende lande oor Covid-19 onder hul inwoners versprei het. Sy beskryf die pandemie as die grootste uitdaging vir massakommunikasie waarvoor die wêreld al ooit te staan gekom het.

Nuwe terme soos “sosiale afstandhouding” en woorde wat nog nooit in kleiner tale bestaan het nie, moes geskep word. “Inenting” is byvoorbeeld in afgeleë dele van die wêreld nog ’n onbekende konsep.

Daar was internasionaal grootskaalse pogings om inligting veeltalig beskikbaar te maak, maar ook vele voorbeelde van linguistiese ongeregtigheid, omdat taal nie net koud en klinies as kommunikasiemiddel aangewend kan word nie. Taal is nou verweef met die identiteit en lewensomstandighede van die sprekers daarvan en as al hierdie elemente nie in ag geneem word nie, word sprekers van veral minderheidstale se regte maklik geskend.

Piller het die volgende voorbeelde genoem:

  • Die meeste lande het sterk op digitale kommunikasie gesteun, terwyl dié soorte media nie noodwendig vir al hul inwoners beskikbaar of toeganklik was nie;
  • daar is aanvaar dat sekere tale in sekere gebiede algemeen gebruik word, wanneer dit nie die geval was nie;
  • voorskrifte was nie noodwendig prakties uitvoerbaar vir die gemeenskappe aan wie dit oorgedra is nie, soos in Peru waar inligting oor handewas in 15 inheemse tale beskikbaar gemaak is, maar van die gemeenskappe nie toegang tot lopende water het nie;
  • die gebruik van vertalingsprogramme, soos Google Translate, het soms sinnelose tekste tot gevolg gehad;
  • inligting is aanvanklik wyd versprei, maar is nie gereeld bygewerk met nuwer regulasies en feite nie; en
  • wanneer vertalings in verskillende alfabette gepubliseer is, is soms nie in ag geneem dat alle mense nie van links na regs lees nie – so het die opskrif van ’n Koerdiese teks dus met “Idruk” in plaas van “Kurdi” begin.

Die gevolgtrekking wat Piller bereik het, is dat taalgebruik sal bepaal hoeveel vertroue gemeenskappe sal hê in die inligting wat aan hulle voorsien word, asook in diegene wat dit voorsien. In die geval van omstandighede wat mense se fisieke veiligheid raak, is dit lewensbelangrik om die gemeenskappe se vertroue te behou. Wanneer hulle met swak vertalings te make het, kan dit ook as disrespek beleef word, wat net so skadelik kan wees as wanneer hul tale geïgnoreer word.

Vertaling alleen is nooit genoeg nie. Daar moet gekyk word watter tale algemeen in ’n gebied gebruik word. Die vertaler moet verder weet wat die lewensomstandighede van die sprekers van ’n taal is om seker te wees dat instruksies vir hulle uitvoerbaar sal wees. Vertalings moet van die beste moontlike gehalte wees – as ’n meganiese vertaalprogram gebruik word, moet dit ook deur ’n kundige persoon nagegaan word voordat die inligting verder versprei word.

Met Piller se referaat het die organiseerders van ICML 2021 opnuut bewys dat inligting wat by akademiese kongresse beskikbaar raak, ook groot praktiese waarde het. Owerhede, gesondheidswerkers en enige ander instellings wat inligting aan die publiek beskikbaar stel, moet van die bostaande uitdagings en wenke kennis neem, ten einde gemeenskappe se vertroue te wen en behou, om só die groter samelewing na behore te kan beskerm. Dit geld baie beslis ook wat Suid-Afrika betref.

Covid-19 het bewys dat die wêreld totaal onvoorbereid op die behoorlike aanwending van taal in ’n ramp- of noodsituasie van dié omvang was. Dit geld ook vir Suid-Afrika, waar die meeste inligting slegs in Engels aangebied is. In 2020 het ons reeds op plaaslike tekortkominge gewys – sien die artikel “Veeltalige diens en selfhelpplanne teen Covid-19“. AfriForum het ’n poging aangewend om inligting in meer amptelike tale bekend te maak, wat ’n belangrike bydrae op dié gebied gelewer het.

Die bostaande taalondervindings bewys ook weer waarom dit noodsaaklik is om die behoud van Afrikaans as primêre, sekondêre en tersiêre onderrigmedium te eis. As Afrikaans verder afgeskaal word, het ander inheemse tale geen kans om tot hierdie vlakke te ontwikkel nie en word al die gemeenskappe, buiten die Engelse moedertaalsprekers, van hul regte ontneem.

Dit gaan nie oor “taalbulle”, sogenaamde giftige nasionalisme of eksklusiwiteit nie, maar juis oor geregtigheid en regverdigheid vir almal.

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Alana Bailey

Meer oor die skrywer: Alana Bailey

Alana Bailey is lid van die Afrikaanse Taalraad en adjunk uitvoerende hoof van AfriForum (verantwoordelik vir internasionale skakeling, taal en kultuur).

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.