Moet boere oor grondonteiening onderhandel?

land-landbou-grond-02-deur-carlo-verso-u

Foto: Carlo Verso/Unsplash.com

“Boere onderhandel met die regering oor grondonteiening” skreeu van die koerantopskrifte die afgelope tyd.

Is dit sinvol om met die regering hieroor te onderhandel?

Onderhandeling, ook met die regering, bly belangrik. As jy egter met net ’n vriendelike glimlag en ’n slim plan in jou tas by die onderhandelingstafel opdaag, is jy in die moeilikheid. Landbou-organisasies wat dít alleen as uitgangspunt het, is naïef.

Bedingingskrag

Jy moet iets spesifiek hê waarmee jy kan beding.

Ek was reeds talle kere met die ANC in gesprek en onderhandeling. Ons is altyd vriendelik ontvang en meestal het die ANC-leiers positief op ons voorstelle gereageer – maar moenie dat dit jou mislei nie. Ons het net werklike sukses gehad die kere wat ons iets gehad het waarmee ons kon beding. Nie net vriendelikheid en slim planne nie – dan gebeur daar niks.

Waarmee gaan landbouleiers beding?

Ek kry verskillende antwoorde as ek hierdie vraag aan hulle stel.

Voedselsekerheid

Sommige sê hulle gaan beding met voedselsekerheid.

Voedselsekerheid is ’n belangrike troefkaart wat beslis gebruik moet word. Daarsonder is hongersnood ons voorland.

Neem net in ag wat in Zimbabwe gebeur het. Teen die tyd dat die kosrakke in die winkels leeg was en die effek van geen voedselsekerheid duidelik geword het, was die meeste boere reeds van hul plase verwyder.

Grondwet

Ander landbouleiers sê hulle gaan beding met die Grondwet. Volgens hulle het hulle reeds goeie regsmenings gekry en die beste advokate aangestel.

Die Grondwet het verskeie bruikbare artikels. Leer net ’n les by die Afrikaanse Universiteite. Hulle het die les geleer dat die ANC se politieke mag en die grondwethof se uitsprake jou bruikbare artikels mag troef. Vra die Vrystaatse Universiteit. As dit gebeur, waarop val jy dan terug?

Parlement

Wat van bedinging in die Parlement, word ek gevra.

Ons het al sukses gehad om wetgewing te wysig en te verbeter – maar ook mislukkings.

Eiendomsreg is lankal reeds op ’n glybaan na groter staatsbeheer deurdat die Nasionale Waterwet in 1998 ’n einde gemaak het aan private waterregte en in 2002 is grondeienaars se minerale- en petroleumhulpbronne ook deur wetgewing ontneem en in staatsbesit geplaas.

In hierdie gevalle het die ANC hul getalle-oorwig gebruik om hierdie maatreëls deur die parlement te stoomroller. Dit kan weer gebeur.

Buiteland

Agri SA is reg as hulle sê dat as jy nie langs die onderhandelingstafel sit nie, is jy in jou afwesigheid op die spyskaart. Hulle is egter verkeerd as hulle die hulp van AfriForum, of van die VF Plus of van druk uit die buiteland, afmaak. (Business Times, 2/9/2018, p.8 en Rapport: Weekliks 2/9/2018, p.3)

Ek was verskeie kere in die buiteland waar ek Suid-Afrikaanse boere se situasie onder die aandag van die Verenigde Nasies se Menseregtekommissie en ander internasionale organisasies soos die Organisasie van Onverteenwoordigde Nasies en Volkere (Unpo) gebring het.

As hierdie besoeke en byvoorbeeld AfriForum se besoeke aan die VSA ’n bydrae gemaak het tot president Trump se twiet, dan was dit die moeite werd.

Hoekom?

Omdat dit nodig is dat die ANC-regering die volle implikasies van ’n besluit oor die onteiening van grond sonder kompensasie besef voordat hulle ingrypende besluite hieroor neem en die Grondwet wysig. Om agterna te kla en dan as martelaar van die regering te speel, gaan nie die skade aan Suid-Afrika se ekonomie herstel nie.

Agoa-wet

Die Amerikaanse Agoa-wet hou baie uitvoervoordele vir Suid-Afrika in. Tussen 2000 en 2014 het die waarde van Suid-Afrikaanse uitvoer na die VSA verdubbel en byna 40% hiervan is aan Agoa te danke, volgens die departement van handel en nywerheid.

Politieke kommentators is verkeerd as hulle ons, wat in die buiteland was daarvoor, verantwoordelik wil hou as die Amerikaanse president Suid-Afrika se Agoa-ooreenkoms opskort. (Beeld 28/8/2018, p.7).

Die Amerikaanse president gaan nie op grond van ons woord alleen die ooreenkoms opskort nie. Die Agoa-wet gaan dit bepaal. Daar is duidelik meetbare vereistes in die Agoa-wet waaraan ’n land moet voldoen om die voordele van Agoa te kan benut. Een van die vereistes, soos in artikel 104 van die wet, is dat die beskerming van private eiendomsreg ’n voorwaarde is.

Die wet bepaal ook dat die Amerikaanse president verplig is om ondersoek in te stel as daar ’n vermoede is dat ’n land nie meer aan al die vereistes van die Agoa-wet voldoen nie. Dit is wat Trump nou doen.

Zimbabwe is van Agoa uitgesluit vanweë sy beleidsbesluite.

Die regering sal ernstig en betyds hiervan moet kennis neem.

Buitelandse druk en die dreigemente rakende Agoa is daarom ’n belangrike verdere bedingingskaart wat ook in die onderhandeling gebruik moet word naas die ander bedingingsargumente hierbo genoem. Om dit te ignoreer – soos sommige landbouleiers wil maak omdat hulle bang is dat dit die regering mag kwaad maak – sal ’n naïewe fout wees.

Voor 1994 het die ANC op ’n suksesvolle manier die Suid-Afrikaanse vraagstuk onder die wêreld se aandag gebring. Dit het gelei tot groot buitelandse druk op die vorige Suid-Afrikaanse regering. Daarom is enige kritiek van die ANC (as soortgelyke metodes gebruik word om nou buitelandse druk op hulle te plaas) skynheilig en dui op dubbele standaarde.

Waaroor onderhandel?

“We are willing to negotiate for our future, but not for our funeral” is ’n bekende onderhandelingsriglyn.

Eerste voorbeeld: Dit is sinvol om te onderhandel oor hoe daar meer swart kommersiële boere met titelaktes op grond gevestig kan word; oor hoe boere as mentors kan optree om te verseker dat hierdie nuwe boere suksesvol is; en oor hoe groter landbousekerheid vir die toekoms verkry kan word. Sukses in hierdie verband sal tot groter stabiliteit lei en mag slaag om so die grondprobleem van die landbousektor se tafel af te kry.

Tweede voorbeeld: Dit is gevaarlik om te onderhandel oor hoe grondonteiening sonder vergoeding geïmplementeer kan word. Daardeur aanvaar jy reeds dat jou grond sonder vergoeding geneem mag word. Jy onderhandel nou net oor wat daarna volg.

Dit sou dieselfde wees as om met die man wat jou motor gesteel het, te probeer onderhandel oor of hy jou huis toe gaan neem omdat jy nie meer ’n ryding het nie en of jy ’n taxi moet neem!

Waardering vir kommersiële landbouers

Dit is nie die eerste keer dat Suid-Afrikaanse landbou in ’n krisis is nie. Daar was reeds talle kere in die verlede droogtes, siektes en hoë pryse. Landbou het telkens in die verlede met unieke oplossings daardeur gekom.

Waarom dan nou skielik van ’n krisis praat?

Omdat hierdie krisis andersoortig is. Dit is nie die gewone landboukrisis van droogtes, pryse of siektes nie.

Ons het te doen met ’n onstabiele regering. Ons het te doen met bedreigde politieke leiers. Ons het te doen met ’n verkiesing wat voor die deur is en met ’n regerende ANC wat bekommerd is dat hulle nie 50%-steun by die stembus mag kry nie.

In hierdie politieke proses word die landbousektor en grond en veral wit landbouers of boere ingesuig, aan die hare ingesleep en van hulle ’n slaansak gemaak om punte aan te teken in politieke gevegte waaroor hulle dikwels min beheer het.

Daar is minder blamering en meer waardering vir ons kommersiële boere nodig wat 95% van alle kos produseer.

Hulle is tans betrokke in ’n baie ernstige debat oor die toekoms van Suid-Afrika. Dit is ’n debat tussen twee breë denkskole; tussen meer sosialisme aan die een kant of meer vryemarkbeginsels vir die toekoms.

In die beste belang van almal in Suid-Afrika mag hierdie geveg nie verloor word nie.

Onderhandelinge en gesprekke oor wen-wen-oplossing is nodig – maar die geveg gaan slegs gewen word met slim en wyse planne, maar ook met genoeg weerstand en druk van binne en van buite. Vriendelikheid alleen is ongelukkig nie genoeg nie.

Onthou Edmund Burke se standpunt: “Al wat nodig is vir die kwade om te wen, is dat mense wat die goeie voorstaan, niks doen nie.”

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Pieter Mulder

Meer oor die skrywer: Pieter Mulder

Dr. Pieter Mulder was ʼn parlementslid en is die voormalige leier van die Vryheidsfront Plus.

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

35 Kommentare

jongste oudste gewildste
Rasper

Vrek goed geskryf. Maar, voedsel sekuriteit kan nie gebruik word nie. Want hoekom sê ons net witmense kan boer? Die argument gaan doodloop by rassisme. Die grondwet kan verander word, en demografie wys dat die parlement nie gaan werk nie, want die meerderheid stem tel. Dus is dit net die buiteland. Ons beste wapen is China/Rusland. Afrika is die nuwe prys en die weste is besig om Afrika te verloor. Hoe vinniger ‘n mens die VSA oorreed dat ten minste ‘n afgestigde Kaap, die laaste vorm van westerse regering hier gaan wees, en dus ‘n vriend in Afrika. Maar net… Lees meer »

Anon

Miskien moet hulle onderhandel. Ek maak net n voorstel: Alle plaase word geryl vir n stuk grond langs die kus wat aan ons mense behoort in form van n “tuisland”. Die boere kan vir 5-10 Jaar bly help boer terwyl ons mense geld betaal om die tuisland te ontwikkel. Net sodat hulle die voedsel sekkerheid kan volhou voor meer. of erger anergie plaasvind. Ek weet baie van ons wil nie trek nie omdat ons huise besighede en ander belange het binne Suid Afrika. Maar tenminste kan dit ons redelike tyd gee om die “tuisland”te onwikkel sodat dit werkbaar word. As… Lees meer »

Staak saam

Jy kan nie onderhandel oor die onteiening van eiendom wat jy nie besit nie…..punt! As Agri SA na die onderhandelingstafel van die ANC gaan dan doen hulle dit met die aktes wat in hulle peroonlike name is, hulle hande is nie leeg nie. Is dit nodig om te onderhandel en moet ons? Nee, beslis nie want dit gee ligemieteit aan hierdie skelm proses en dit skep die elusie dat boere graag hulle grond wil weggee en eens is met die voorstel. Daar was vir ons nog nooit n wen by die onderhamdelingstafel nie. Ek boer my hele lewe lank en… Lees meer »

Dienkie

Daar kan geen onderhandeling plaasvind nie want die Boere het hard gewerk het om die plaas op te bou na waar dit vandag is. Daar is geen manier dat ‘n mens met ‘n kommunistiese regering kan onderhandel nie want hulle het altyd ‘n dubbel agenda. Net EEN vraag waar gaan die boere heen wie se plase onteien gaan word.?

Nie Onderhandelbaar nie

Dit is nie onderhandelbaar nie en klaar. Ons sal ingedoen word indien daar ge-onderhandel word. Ek vertrou die regering niks nie – en hoop alle grondeienaars voel dieselfde.