Oor vandag se diaspora-politiek en selfopgelegde ballingskap

alida-kok

Alida Kok. Foto: Jurgens Burger.

Deur Alida Kok

Die mosie teen grondonteiening in Suid-Afrika wat verlede week deur die Nederlandse parlement aanvaar is en wat opdrag aan die Nederlandse regering gee om in die internasionale gemeenskap deur bilaterale verhoudings en op multilaterale platforms standpunt teen onteiening in Suid-Afrika in te neem, kondig ʼn nuwe tydperk in ons 25 jaar oue demokrasie aan.

Dit is die eerste keer sedert die verkiesings van 1994 wat ʼn parlement buite Suid-Afrika só ʼn mosie aanvaar. Hierdie verwikkeling wys dat rolspelers in die land wat optree ter ondersteuning van minderheid- en gemeenskapsbelange – wat in gedrang is weens oorgesentraliseerde regeringsmag, ʼn dominante partystelsel en die verval van infrastruktuur in veral die platteland – se skakeling met die buiteland ook amptelik begin vrugte afwerp.

ʼn Nuwe tydperk gekenmerk deur skakeling met die internasionale gemeenskap

Ons het oor ʼn drempel beweeg na ʼn tydperk waarin die speelvlak vir huidige minderheid- en gemeenskapsbelange nie net deur binnelandse politiek gevorm word nie, maar ook deur: (i) die internasionale gemeenskap en internasionale skakeling, en (ii) die idee van diaspora-politiek wat gepaard gaan met ʼn nuwe tipe Suid-Afrikaanse self-opgelegde ballingskap.

Die laaste politieke rolspeler in Suid-Afrika waarvoor hierdie twee kommunikasiekanale belangrik was in die bevordering van hul politieke ideaal, was die ANC in ballingskap tydens apartheid. Die suksesse wat die ANC se internasionale kommunikasieveldtog in die 1980’s behaal het, dien as voorbeeld vir die minderhede en belangegroepe wat tans poog om die besluite van die saamgesmelte uitvoerende en wetgewende gesag van die staat te beïnvloed deur die gewig van die internasionale gemeenskap toe te voeg in gemeenskapsake wat die welstand van minderhede bepaal.

Voorbeelde van sulke sake sluit in: die beplande wysiging van die Grondwet om onteiening sonder vergoeding te laat plaasvind, die toepassing van arbitrêre rassekwotas wanneer besigheid met die staat gedoen word, die vyandigheid teenoor Afrikaans as primêre, sekondêre en tersiêre opvoedingstaal, en die verval van veiligheid op die platteland.

Die uitslae van, byvoorbeeld, die onlange Europese verkiesings en die sogenaamde “Nuwe Europa” wat dit tot gevolg het, dui daarop dat die tyd juis ryp is vir minderhede en gemeenskappe om direk met regerings en politici in Europa te skakel.

Nispartye soos die “groenes” en “konserwatiewes” wat nader aan gemeenskappe is as “catch-all” politieke partye, het meer steun in die Europese verkiesings verwerf. Dit vergroot die spektrum van politieke verteenwoordiging in Europa en laat meer geleenthede vir politieke skakeling. Terselfdertyd het die rol van gemeenskap, plaaslike politiek en burgerlike samelewing ook weer in Europa vergroot wat toelaat dat gemeenskap-bilateralisme (die direkte skakeling tussen twee gemeenskappe wat in verskillende state gebaseer is) plaasvind.

Wat kan ʼn minderheidsgroep by die ANC van die 1980’s leer?

Die ANC in ballingskap kon hom juis van sy taak kwyt weens, onder meer, politieke skakeling met Europese regerings, politieke partye, vakbonde en belangegroepe. Die ANC bied natuurlik nie die enigste Suid-Afrikaanse voorbeeld in dié verband nie – leiers uit die twee Boererepublieke het ook in die 19de en 20ste eeu met politici en monarge in Europa geskakel om die belange van die Oranje Vrystaat en Transvaal te bevorder.

Wat wel die geval van die ANC in die 1980’s en huidige minderheidsbelange wat met Europa skakel anders maak, is die rol en potensiaal van diaspora-politiek en ʼn meer lewendige en kritiese beskouing van selfopgelegde ballingskap.

Diaspora-politiek en ʼn nuwe tipe Suid-Afrikaanse selfopgelegde ballingskap

ʼn Draaipunt vir die ANC in ballingskap, waartydens die organisasie veldtogte meer suksesvol begin aanpak het, was in 1969 toe die uitgebreide Suid-Afrikaanse politieke diaspora betrek is en lidmaatskap ook aan wit lede geopen is. Hierdie stap het ʼn klein deel gevorm van die kritieke massa wat die organisasie in die internasionale gemeenskap kon skep om – saam met ʼn reeks ander faktore – druk te kon toepas op die regering sodat regeringsmag oorgehandig is en verkiesings kon plaasvind.

Die Suid-Afrikaanse diaspora het nou wéér so ʼn politieke betekenis. Dit is veral die geval vir Afrikaanse- en Afrikanerbelange. Statistiek wat deur die Solidariteit Navorsingsinstituut (SNI) in 2018 gepubliseer is – wat gebaseer is op statistiek van die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (OESO) uit 2015 – dui aan dat 551 043 Suid-Afrikaans gebore emigrante nou in die Verenigde Koninkryk, Australië, Nieu-Seeland, die Verenigde State van Amerika en Kanada woon. Dit is onduidelik hoeveel van hierdie emigrante wit en Afrikaanssprekend is, maar soos verduidelik word in die 2018-verslag van die SNI-demografieprojek ken ampter elke wit Afrikaanssprekende in Suid-Afrika “iemand uit sy bevolkingsgroep wat wel geëmigreer het”. Nou, met die nadelige effek van die voormalige Zuma-administrasie, volgehoue staatskaping, die verval van infrastruktuur en politieke strukture op provinsiale en munisipale vlak, asook die landelike veiligheidskrisis, kan ʼn mens nie anders as om ʼn aanname te maak dat emigrasie in die afgelope tyd dalk verder toegeneem het nie.

Gaan ʼn Afrikaner-diaspora groter word?

Met die nuwe wetgewing vir belasting op buitelandse inkomste van Suid-Afrikaners wat in Maart 2020 in werking tree, is daar die verdere moontlikheid dat nóg meer wit Afrikaanssprekendes wat trekarbeiders geword het en internasionaal werk juis omdat daar nie vir hulle werkgeleenthede tuis is nie, ook sal emigreer of ten minste finansieel sal emigreer.

Finansiële emigrasie sal tot gevolg hê dat hierdie trekarbeiders ʼn permanente woonadres buite Suid-Afrika het. Emigrasie weens veiligheids- en finansiële redes kan gesien word as ʼn tipe selfopgelegde ballingskap, waardeur ʼn persoon of ʼn familie maklik bande met ʼn gemeenskap, taal en kultuur kwyt is.

Maar daar iets wat gebeur in die kollektiewe bewussyn van ʼn groep mense as die individue in daardie groep besef dat hulle in ballingskap is. Die verlies van die land en die kultuur wat jy ken is té groot om nie daarna terug te hunker nie. Dit beteken dat daar ʼn groeiende groep mense in die internasionale gemeenskap is wat ook Afrikaanse- en Afrikanerbelange op die hart dra en wat kan bydra tot internasionale skakeling om minderhede in Suid-Afrika te beskerm. Dit vereis van ʼn Afrikanerminderheid om dieper te reflekteer oor selfopgelegde ballingskap en diaspora-politiek.

In die apartheidsmuseum in Johannesburg is ʼn aanhaling van Salman Rushdie op ʼn bord in een van die museum se uitstalkamers: “Ballingskap is ʼn droom van ʼn glorieryke terugkeer. Dit is ʼn eindelose paradoks: om vorentoe te kyk deur altyd terug te kyk.”

Dit is ʼn onwaarskynlike plek om ʼn aanhaling te sien wat soveel betekenis vir Afrikaners en Afrikaanssprekendes vandag het, maar dit weerklink met die nuwe tydperk waarin ons nou is.

  •  Alida Kok is ʼn dosent in politiek en internasionale verhoudinge aan Akademia en die koördineerder van Akademia se BSocSci-graad (Politiek, Filosofie en Ekonomie). Sy is ook ʼn rubriekskrywer vir Beeld en Netwerk24.

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

34 Kommentare

jongste oudste gewildste
Erick

Puik skrywe!

Pickering

So die diaspora van duisende jongmense (deesdae selfs meer swart as wit..) is “selfopgelê”? En die oplossing moet by die oorsaak van die probleem gesoek word (terwyl ons dan die ANC in die 80’s se voorbeeld moet volg, moet ons dan sommer ons interne teenstanders “necklace”?). Lyk vir my eerder na ‘n stuk selfopgelegde masochisme

Kallie

Oor 20 jaar sal hier nie veel wees om na terug te keer nie. Twyfel of die hunkering na taal en kultuur sal help.

Jerry

Afrikaners wat die buiteland hul nuwe tuiste gemaak het is alles behalwe in ballingskap. Daar bestaan nie n hunkering om terug te keer na SA nie, maar n hunkering en strewe na iets nuuts, iets beter, iets lewensvatbaar, iets vir die nageslag sonder die bagasie van SA. Natuurlik is daar simpatie en empatie met diegene wat nie kan emigreer nie en hulle sal gehelp word waar daar gehelp moet word, maar wat mense moet besef is dat jy jou eie bed opmaak en dat dit jy is wat in daardie bed slaap, niemand anders nie. Wat die witmens in SA… Lees meer »

Gert

Onbeskryflik goed gestel Alida!