Referendums: Hoekom wil party volke nie vry wees nie?

Foto: (AP Photo/Francisco Seco)

Elke keer wanneer daar ʼn referendum oor selfbeskikking of selfs onafhanklikheid is, soos tans met Koerdistan en Katalonië, is daar weer ʼn oplewing in belangstelling in die onderwerp wat ook in Suid-Afrika en spesifiek onder Afrikaners emosies wakker maak. Jaco Kleynhans het in sy goed beredeneerde onlangse artikel verduidelik hoekom sekere lande steun vir selfbeskikking kry (naamlik as dit in belang van magtige state is) en ander nie.

ʼn Ander interessante vraag is egter hoekom sekere volke, as hulle die kans kry, teen onafhanklikheid stem, terwyl ander dit met albei hande aangryp. Min volke kry die geleentheid om in ʼn referendum oor onafhanklikheid te stem. Laat ons dus eers kyk na ʼn paar voorbeelde, en dan die vraag probeer beantwoord hoekom daar sulke groot verskille tussen volke is wat die steun vir onafhanklikheid betref.

Katalonië is tans in die nuus met sy beoogde referendum. Dit is deur die Spaanse owerhede onwettig verklaar en die polisie het die stemproses grootskaals belemmer. Volgens die Katalaanse streeksregering het 90% in die referendum vir onafhanklikheid gestem, maar die deelname was net 42%, wat die referendum ongeloofwaardig maak. Omtrent almal wat teen onafhanklikheid is, het die stemmery geboikot. Selfs al sou die referendum amptelik en met groot deelname gewees het, is volgens alle peilings net minder as 50% van die Katalane vir onafhanklikheid van Spanje.

Foto: (AP Photo/Santi Palacios)

Brittanje het met ʼn klein meerderheid van 52% in Junie 2016 vir die uittrede uit die Europese Unie gestem, teen alle verwagting in. Brittanje was reeds lankal onafhanklik, maar die stem om die EU te verlaat kan wel gesien word as ʼn herbevestiging van Brittanje se soewereiniteit en ʼn stem teen die opgee van politieke mag aan ʼn superstaat.

Skotland het in September 2014 met ʼn meerderheid van 55% besluit om nie onafhanklik te wil word nie, maar om deel van Groot-Brittanje en die EU te bly. Dit was ʼn amptelike referendum en sou in die geval van ʼn Ja-meerderheid ʼn proses van onderhandeling tot onafhanklikheid ingelei het.

Suid-Soedan het in Januarie 2011 in ʼn amptelike, deur die Verenigde Nasies (VN) erkende, referendum met ʼn meerderheid van 99% gestem vir afskeiding van Soedan, met ʼn deelname van meer as 60%, wat dit legitiem maak. Die land het ʼn halwe jaar later onafhanklik geword en dit is ook internasionaal erken.

Oos-Timor het in 1999 ʼn referendum wat deur die VN georganiseer is, gehou. Altesaam 78% het gestem vir afskeiding van Indonesië. Die deelname was met 98% ook besonder hoog. Ná ʼn proses van twee jaar het die land internasionaal erkende onafhanklikheid gekry.

Foto: (AP Photo/Emilio Morenatti)

Quebec, ʼn outonome provinsie van Kanada, het in 1995 gestem oor onafhanklikheid van Kanada. ʼn Klein meerderheid van 50,5% het teen onafhanklikheid gestem en die deelname was met 93% ook besonder hoog.

Eritrea het in 1993 met feitlik 100%, ook met ʼn baie hoë deelname, gestem vir onafhanklikheid van Ethiopië ná ʼn lang burgeroorlog. Dit was ʼn amptelike referendum en die onafhanklikheid is deur die VN erken.

Kosovo het in 1991, ná die opheffing van sy outonomie deur Serwië, in reaksie daarop oor onafhanklikheid gestem. Altesaam 99% het vir onafhanklikheid gestem, en met ʼn deelname van 87% was dit ook geloofwaardig. Die referendum was nie-amptelik en het geen gevolge gehad nie, behalwe om te wys dat Kosovo se mense (behalwe die Serwiese minderheid) vry wil wees. In 2008 het Kosovo wel ná ʼn lang proses sy onafhanklikheid verklaar, wat deur die meeste state erken is.

As ons na die verskillende volke kyk wat vir of teen onafhanklikheid gestem het, val dit op dat sekere lande oorweldigend “Ja” gestem het (Koerdistan, Suid-Soedan, Oos-Timor, Eritrea, Kosovo), terwyl ander (Skotland, Brittanje, Quebec en waarskynlik ook Katalonië) ʼn baie naby uitslag vir of teen onafhanklikheid gehad het. Dit val op dat die eersgenoemde groep alles min ontwikkelde, nie-Westerse lande of volke is, en laasgenoemde groep ontwikkelde, Westerse lande of volke.

Foto: (AP Photo/Emilio Morenatti)

Eersgenoemde lande het almal van mislukte en onderdrukkende state afgeskei, maar self mislukte state geword. Party is arm maar vry, ander is boonop nog onderdrukkende regimes. Afskeiding het nie vrede of ontwikkeling gebring nie, en ook nie altyd demokrasie en stabiliteit nie. Die state wat suksesvol kon wees, soos Quebec of Skotland, het gekies vir die status quo.

Dit wil voorkom dat ʼn stem vir onafhanklikheid eerder ʼn harts- as ʼn kopbesluit is, en dat nie-Westerse volke eerder emosioneel stem en Westerse volke eerder rasioneel. Vir eersgenoemde groep speel egter ook ʼn lang geskiedenis van onderdrukking ʼn rol, en die feit dat hulle niks het om te verloor nie as hulle van ʼn mislukte en/of onderdrukkende staat afskei. Quebec, Skotland en Katalonië is nie onlangs wreed onderdruk nie, en kon hulle kultuur en taal ook binne die bestaande staat uitleef, sonder om die ekonomiese waagstuk van onafhanklikheid te moes aangaan.

As ons na Suid-Afrika en die Afrikaner kyk, dan was ook die referendum vir die republiek baie gelyk verdeel tussen Ja (51%) en Nee (49%), selfs al het dit plaasgevind op die hoogtepunt van Afrikaner-nasionalisme en in optimale omstandighede vir die Ja-stem. Die 1992-referendum het nie oor onafhanklikheid gegaan nie, maar oor onderhandeling in die rigting van swart magsoorname en gevolglike verlies van wit oftewel Afrikanerbeheer en dus indirek ook oor selfbeskikking.

ʼn Groot meerderheid van 61% het egter gestem (wetend of onwetend) vir die opgee van die mag en selfbeskikking. In 1994 was daar wel geen referendum nie, maar die eerste algemene verkiesing en ʼn stem vir die Vryheidsfront kon as stem vir selfbeskikking vertolk word. Afrikaners het in oorweldigende getalle vir die eenheidstaat Suid-Afrika gestem en nie vir die opsie van selfbeskikking nie. Hulle het tipies soos Westerlinge vir die bekende gestem en ekonomiese voordele en die status quo bo politieke vryheid met talle onsekerhede verkies.

Dit is duidelik dat die waagstuk van onafhanklikheid dan sterk steun kry wanneer ʼn volk aan sy eie lyf voel wat onvryheid beteken, naamlik onderdrukking van taal, kultuur en godsdiens, en selfs fisieke uitwissing, soos wat Suid-Soedannese, Koerde, Oos-Timorese, Eritreërs en Kosovare in verskillende grade ervaar het. ʼn Trots op jou eie volk en die begeerte om volle seggenskap te hê word te dikwels deur vrese van isolasie en ekonomiese nadele getroef.

 

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Sebastiaan Biehl

Meer oor die skrywer: Sebastiaan Biehl

Sebastiaan Biehl werk tans as ʼn analis in Berlyn, Duitsland. Hy is ook ʼn skrywer van romans en reisbeskrywings in sy vrye tyd en was op ʼn tyd (2001-2005) ook vir Solidariteit se media-afdeling werksaam. Sy kwalifikasies is BA algemeen, BA Hons (Politieke Wetenskap) en MA Politieke Wetenskap by Bloemfontein en RAU, onderskeidelik. Sebastiaan se gebiede van belangstelling is veral politiek, geskiedenis en reis.

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

15 Kommentare

jongste oudste gewildste
jaco

die amper 1 miljoen nee-stemme in Maart 1992 se referendum het in April 1994 verminder na skaars 425 000. Dis heeltemal onmoontlik dat amper 600 000 nee-stemmers na net 2 jaar almal dood is, of almal die land verlaat het of almal in 1994 vir die Nasionale Party gestem het. Ek het baie beweeg in regse “nee-stem” kringe in daardie tyd. Ek onthou nog wat vir my gesê is: alles het neergekom op “ons stel nie meer belang nie” en “ons tyd in SA wat ons iets kon beteken is uitgedien, so ons gaan lê nou maar”. Wat bitter min… Lees meer »

JC

Dankie Sebastiaan

Eish

Puik artikel, mensig!

Gerhard

Solank dit lekker gaan en ander die werk vir jou doen beteken nasionalisme niks. Sodra dinge sleg gaan en dit so te se te laat is dan word hulle nasionalisties.

rassie

Wat die Afrikaner betref, blyk dit dat die kop harder praat as die hart. Wanneer mens kyk na die baanrekord van praktiese pogings wat tot nou toe aangewend is, lyk dit nie belowend nie. Die Volkstaat Raad wat in 1994 tot stand gekom het, het geen praktiese vordering hoegenaamd gemaak, anders as om die verskille in opinies oor wat selfbeskikking beteken en indien geoegrafies, waar dit sou wees, te onderstreep nie. Dit is al reeds meer as ‘n dekade gelede ontbind. Blykbaar bestaan daar ook ‘n Volksraad Verkiesings Kommissie wat jare gelede deur ongeveer 40 000 Afrikaners verkies is en… Lees meer »