Refleksies oor die gebeure by die NWU

Annette-Combrink-02

Annette Combrink, voormalige burgemeester van Tlokwe-munisipaliteit. Sy was ook voorheen die rektor van die NWU se Potchefstroom-kampus. Foto: Cloveraardklop.co.za

Annette Combrink

Die gebeure by die Noordwes-Universiteit (NWU) het die afgelope maande en selfs nou byna ’n jaar en ’n half die denke van almal betrokke by die universiteit gevul, en in die meeste gevalle tot nadeel van die Universiteit – dit word reeds gereflekteer in verminderde eerstejaargetalle op kampus, wat tans bykans 400 onder die teiken is, en ’n gepaardgaande verlies aan inkomste. Dit is duidelik dat die huidige proses nie sekerheid skep in ‘n hoogs kompeterende mark nie.

Gesien vanuit die perspektief van ’n alumna (sedert 1963 betrokke by die universiteit), maar meer belangrik, ’n voormalige dekaan en voormalige kampusrektor, wil ek graag met die inligting tot my beskikking oor ’n paar sake reflekteer.

Dit is uitgemaakte saak dat die Departement van Hoër Onderwys van die universiteit verwag om teen Desember ’n hersiene strategiese plan ter tafel te lê. Dit is ’n omvangryke en ingrypende verwagting en duidelik heeltemal onrealisties, gegewe die instelling waarmee ons werk. Hierdie instelling het in die afgelope 11 jaar deur die ontwrigtende proses van samesmelting gegaan, en diegene wat die geskiedenis van die universiteit ken sal saamstem dat in die veelbewoë geskiedenis van die ou PU vir CHO daar nog nooit so iets aardskuddends gebeur het nie. Die uitkoms van die proses was die daarstelling van die NWU met drie kampusse wat om bepaalde praktiese en politieke redes as gelyke entiteite beskou is met die Institusionele Kantoor in Potchefstroom. Die onderhandelinge het bepaal dat die naam van die instelling die Noordwes-Universiteit sal wees en dat die setel in Potchefstroom, maar nie op die kampus nie, sal wees. Hierdie struktuur, uniek in die konstellasie van nuwe universiteite, het, met probleme en al, ontwikkel tot ’n universiteit wat beter gevaar het as die samestellende kampusse/universiteite, hoewel daar natuurlik strukturele en funksionele probleme was.  In hierdie proses, waarin ek baie betrokke was, onder meer in die onderhandelinge oor die senaat en die diensvoorwaardes, het ek van die pos van dekaan van die fakulteit Lettere en Wysbegeerte oorgeskuif na die pos van kampusrektor van die Potchefstroom-kampus. Ek het dus die woelinge en frustrasies en gevegte eerstehands beleef.

Die treffendste suksesse van die nuwe instelling, baie kortliks gestel, was die fenomenale groei in navorsingsuitsette, die baie goeie deursetsyfers (sowel as die gelyktrek van die toelatingsvereistes oor die kampusse heen) vergeleke met meeste ander universiteite, die ontwikkeling van ’n uitstekende afkampus-onderrigprogramme, die goeie uitsette in terme van die kommersialisering van kundigheid, goeie en effektiewe bestuur en die omvattende uitbreiding van fasiliteite op die Mafikeng- en die Vaaldriehoek-kampus (veral opvallend vergeleke met die uitbreidings op die Potchefstroom-kampus). Veral van belang is die opheffing van die Mafikeng-kampus na ’n kampus waarop studente trots kan wees en is, nadat dié ou Universiteit van Noord-Wes bekend was as die “university of last resort”.

Dwarsdeur hierdie proses het die “politiek” deurlopend ’n rol gespeel, veral in die sin dat enigiets wat van Potchefstroom af ingevoer is, al was dit so onskuldig soos rekenaarstelsels, as “potchification” afgemaak is en maklik aanleiding gegee het tot verwoede opstootjies in die raad en elders. Maar die NWU het vorentoe beweeg, weliswaar met heelwat tekortkominge, veral in die sin van die transformasieproses, wat in die eng sin van “affirmative action” gelees is. Daar was ook geregverdigde gemor oor die hoë koste verbonde aan die bedryf van die Institutionele Kantoor (IK) en die onvermydelike duplisering van dienste en die hoë koste daaraan verbonde om dié kantoor in sy huidige vorm te bedryf. Dit het veral die proses van programbelyning bemoeilik, maar programbelyning, veral in velde waar nie voorgeskrewe strukture bestaan nie (soos wel in GR en Ingenieurswese) is in elk geval ’n projek wat oor jare met groot wysheid bestuur moet word. Daarby kort dit bereidwilligheid tot samewerking en sterk kollegialiteit.

En nou word hierdie (sterk maar moeilike) baba met die badwater uitgegooi. Of nie?

Ek gaan my beperk tot bepaalde areas in hierdie proses. Daar is volgens alle aanduidings ’n horde dokumente met ’n meerdere of mindere mate van duidelikheid, helderheid, verdoeseling, ens. Ek gaan bepaalde voorbehoude uitspreek oor die voorgestelde struktuur, die proses, die rol van veral dekane en die voorgestelde maar hoogs misplaaste ideaal van finansiële besparings wat uit die nuwe struktuur sou kon voortvloei.

Uit wat algemene kennis is word daar tans oorgehel in die rigting van ’n model wat die Potchefstroom-kampus en die IK “saamsmelt” as die hoofkampus, met die ander twee kampusse as satelliete – iets wat met groot moeite, omhaal van woorde en inboet van effektiwiteit vermy is in die samesmeltingsproses. Vanuit die hoek wat ek daarna kyk, weliswaar sonder die voordeel van volledige insae in al die dokumente, is die gronddoelwit van hierdie skuif om mag te sentraliseer en ’n piramide te skep wat aan die visekanselier en die adjunk-visekanseliers volle beheer gee. Dit hoef nie noodwendig ’n probleem te wees nie (Shakespeare se ideale koning, soos vergestalt in King Henry V, het die ideaal voorgehou van die ideale koning as die “benevolent dictator”), maar die onvermydelike politieke kleurtjie wat hieraan kleef kan nie ontken word nie en lê waarskynlik hierdie oorhaastige proses ten basis. Die ander kampusse gaan noodwendig die beeld van buiteposte kry, al word hoeveel infrastruktuur en ander middele in hulle rigting gegooi.

Die konsultasieproses is volgens almal met wie ek al gesels het onvolledig en misleidend, met die sterk gevoel onder kollegas dat wat konsultasiegesprekke moet wees bloot neerkom op inligtingsessies met ’n duidelike voorafbepaalde uitkoms.  Dis nie onderhandeling nie – dis oëverblindery. Die intrek van deskundige advies is lofwaardig, maar die belangrikste deskundige advies wat bepalend moet wees is finansiële projeksies oor wat die proses en die uiteindelike struktuur gaan kos. Dis waar dat die koste verbonde aan die IK te hoog is, en dat dié koste gedra word deur die kontribusies van die kampusse – geld wat beter bestee kan word, veral in ’n konteks waar universiteite se befondsing onder groot druk is, veral omdat die twee nuwe universiteite heelwat finansiële steun kry (ek is op die raad van die Sol Plaatje-Universiteit, en die hoeveelheid infrastruktuur wat tans daar opgerig word is asemrowend). Van die aanvanklike ideaal van die IK as “lean and mean” het min oorgebly. Maar dis eerder ’n probleem wat op sy eie getakel moet word as een van die swakhede van die huidige stelsel. Enige besparing wat, op die keper beskou, sou kon realiseer is ’n besparing op personeel, en dit sou afleggings beteken, en die impak hiervan op die universiteitsgemeenskap, kan moeilik bereken word. In die destydse samesmeltingsorgie is finansiële besparing deur die minister as een van die ideale voorgehou – wat wel gebeur het is miljarde rande se gemorste geld en vyf (saamgesmelte) universiteite onder administrasie.

Vir my as voormalige dekaan, en deel van die eerste groep uitvoerende dekane van die ou PU vir CHO, is die implikasies van die voorgestelde struktuur van fundamentele belang. Net soos die senaat die hart van die universiteit as AKADEMIESE instelling is, is die dekaan die spilpunt van die AKADEMIESE personeelkorps. ’n Fakulteit wat geseën is met ’n goeie dekaan het al die middele om goed te doen. Die dekaan moet nie alleen die fakulteit soos ’n besigheid (’n AKADEMIESE besigheid!) bestuur in die sin van verantwoordelik omgaan met al die middele van die fakulteit nie, maar moet ook die loopbane van mense bestuur, moet toesien dat uitsette realiseer, moet aan die voorpunt stap, moet mense inspireer, MOET SY/HAAR MENSE KEN. Om ’n uitvoerende dekaan te wees is bo alles ’n “hands on”-werk en kan nie oor lang afstande gedoen word nie. Die argument kan gevoer word dat ’n fakulteit net ’n struktuur is om bestuur moontlik te maak, maar dit is die mees sentrale en rigtende struktuur aan die hele universiteit. In die ou dae het Vista-Universiteit sewe kampusse landwyd gehad, maar een dekaan per fakulteit en hierdie dekaan het in die hoofkantoor in Pretoria gesit, met geen werklike kontak met personeel nie – dit was nie ’n werkbare model nie.  Die voorgestelde struktuurverandering het al die potensiaal om die hele universiteit tot stilstand te ruk, en indien dit sou gebeur sal die beste personeel (en studente) noodwendig die hasepad kies.

Ja, ons is nou na tien jaar by ’n kruispad en moet aanpas, maar dit moet verkieslik gedoen word om die ideaal van die “nuwe universiteit” te realiseer. Om die huidige gebrekkige belyning reg te stel is daar nie ’n ontwrigtende bestuurstruktuurverandering nodig nie, maar huidige bestuurders moet hulle mandaat na behore uitvoer.

Die nuwe universiteitsorde word uitstekend uiteengesit in ’n studie deur Ernst & Young, getitel “University of the Future” met as sub-titel “A Thousand Year Old Industry on the Cusp of Profound Change”. Die hele dokument is verpligte leesstof vir universiteitsbestuurders. Die dokument beskryf “drivers of change” as “Democratization of knowledge and access; Contestability of markets and funding; Digital technologies; Global mobility; and Integration with Industry. Daar word gevoel dat daar drie soorte besigheidsmodelle sal wees: “Streamlined Status Quo; Niche Dominators; en Transformers.” Dalk is die Streamlined Status Quo vir die oomblik vir die NWU die realistiese, haalbare en verantwoordelike model, veral as ’n mens die meer onlangse prestasies wil volhou, nuwes wil ontwikkel, en aandag gee aan die swakhede van die huidige model.

“If it ain’t broke, don’t fix it.”

  • Annette Combrink is ‘n voormalige rektor van die NWU se Potchefstroom-kampus en het voorheen as burgemeester van Potchefstroom gedien.

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

17 Kommentare

jongste oudste gewildste
Gwen

Nou wat gaan prof. Combrink doen om die Puk te red? Seker by die DA, waarvan sy ook ’n aktiewe lid is, aanklop. Die DA gee egter geen snars om vir die behoud van Afrikaans nie. Die enigste party in die parlement wat Afrikaans/Afrikanergesind is, is die VF+. Omdat mense onder die wanindruk is dat die DA die ANC kan klop kry die VF+ heelwat minder stemme as wat hulle verdien en word hulle daardeur in die parlement gekortwiek om die Afrikaner (en derhalwe ook die Puk) se saak te stel en te beveg. Die volk, en spesifiek die Combrinks,… Lees meer »

Dup du Plessis

Moet asb. nooit uit die oog verloor dat vir baie, en ek bedoel baie ouers en studente gaan dit oor die Afrikaanse kampus van NWU. Daar is ‘n premie vir Puk, hoekom? – omdat die vraag na ‘n Afrikaanse universiteit (en verkieslik in die platteland) die aanbod totaal oorskadu. Studente by Puk kom van oor die hele land, die redenasie dat Puk dus uitsluit is belaglik omdat feitlik al die ander universiteite in die land (insluitend die ander 2 kampusse van NWU) hoofsaaklik in Engels funksioneer. Die argument kan dan ook gebruik word dat Afrikaans sprekende studente by die ander… Lees meer »

Johannes Froneman

Dit is belangrik dat ervare akademiese bestuurders soos prof. Annette Combrink saampraat oor die toekoms van die NWU. Maar dan liefs gegrond op werklike idees soos vervat in die strategiese plan wat Vrydag 21 Augustus voor die raad dien. Ek meen sy sal dan nie verwys na “afleggings” as ‘n wyse om die geld te bespaar nie. Dit is darem nie gepas om daardie woord in hierdie delikate konteks te gebruik nie en kan net bydra tot vrese wat reeds aangewakker is deur taamlik alarmistiese scenario’s. Twee ander punte: die groeiende institusionele kantoor is juis een van die sake wat… Lees meer »

Bruno Stef

” If it aint broken dont fix it”.Dit is waar woorde NWU het n reputasie dat dit onder die voorste Universiteite in die land tel waar n ouer met gemoedsrus sy kind kan laat studeer.Hou die politiek van watter kant ook al uit die bestuur van NWU maar dit is opmerklik dat die politieke wil van die Regering Alliansie duidelik sigbaar is. Die Afrikaner kind het die volste reg om in sy Moedertaal onderig te word so ASB die voorpraters wat die hele proses probeer afwater sodat dit in die toekoms irrelevant sal word julle insette speel in die hand… Lees meer »

Bruno Stef

Froneman dit is juis Gwen wat die bal speel maar julle mense probeer julle uiterste om ander se sienswyse te regverdig.Hou op met jou politieke agenda die oorgrote meerderheid ouers en studente stel nie belang in julle opinies daar word groot somme geld deur die ouers betaal vir die kinders se opvoeding.Toets julle siening met n stemming onder die ouers en studente ek waarborg jou dat julle sleg tweede gaan kom so waarom AGV n groepie opgestookte politieke heethoofde wat tot oor klasgelde gereeld staak hulle sin gee. Bepaal jou aandag eerder by die veroordeling van die aanval op n… Lees meer »