Vrye, nie gratis universiteite die oplossing

Limpopo-universiteit-betogings

Betogings by een van die universiteit verlede week. Foto: Twitter

Daar was die naweek verskeie berigte waarin gevra is waarom Afrikanerstudente nie grootskaals deelgeneem het aan die universiteitsopstande nie. Studiekoste ís immers baie hoog en boonop kon solidariteit met hulle arm medestudente baie vir rasseverhoudinge beteken, is onder meer gesê. Ander kommentators het tereg daarop gewys dat die opstande oor meer gaan as net studiegeld, en gewonder hoekom jong Afrikaners nie die kans aangryp om teen die onbevoegde leiers en die stand van die land te betoog nie?

Hierdie geldige vrae het my ook laat wonder, en ek het besluit om ’n twintigtal Afrikaanse studente te vra waarom hulle nie betoog het nie, en waarom dié wat saam betoog het wel deelgeneem het. Dit was nogal moeite om soveel studente oor die naweek te kontak, veral omdat ek wou seker maak dat hulle nie net uit ’n bepaalde denkrigting kom nie. Maar die antwoorde was insiggewend, en na al die gesprekke en e-pos-boodskappe het daar ook ’n breër antwoord op die krisis na vore gekom. Terselfdertyd het hulle kommentaar ook duidelik gewys hoe hopeloos uit voeling koerantskrywers regtig met die studente is. Hoewel ek nie wil voorgee dat my informele peiling wetenskaplik is nie, is dit tog insiggewend.

Werk en studeer

Uit die eerste vyf Tukkie-studente het drie geantwoord dat hulle te besig is om vir die komende eksamens te studeer. Hulle voel juis omdat hulle studies so duur is hulle seker wil maak dat hulle goed deurkom sodat hulle daardeur afslag op studiegeld kan kry. Die ander twee werk deeltyds om vir hulle studie te betaal, en meen dat werk ’n beter oplossing vir die hoë koste as betogings is. Van die ander Tukkies het gesê dat hulle deernis met die gewone arm swart studente het, maar nie die politieke agendas van die betogerleiers vertrou nie. Hulle was bekommerd dat die leierskorps net die geldige griewe van hoë studiekostes uitbuit, om steun vir hulle werklike politieke doelwit van die “voltooiing van die rewolusie” te kry.

Matie-studente op Stellenbosch en Kovsies op Bloemfontein het hierdie gevoel gedeel. Hulle standpunt was dat die betogerleiers dieselfde aktiviste is wat wit studente wil weghê, en wat onder die dekmantel dat Afrikaans “uitsluit” Afrikaanse studente wil uitsluit. Twee Stellenbosch-studente het reguit gesê dat die “Luister-lieg-video” ’n rassisties gedrewe swartsmeerdery van wit studente was, wat hulle heeltemal van die aktiviste vervreem het. Daarby het die intimidasie van studente om aan die betogings deel te neem hulle totaal afgesit. “Ons was regtig beangs toe ’n groep in ons koshuis ingekom en begin skree het dat almal moet uitkom en deelneem”, het ’n vrouestudent geskryf.

Twee Kovsies het gesê dat hulle aanvanklike simpatie vir die betogers vinnig plek gemaak het vir teenstand, toe dit duidelik geword het dat die opstand oor veel meer as klasgeld gaan en radikale transformasie ten doel het. Nog ’n Kovsie meen dat die aktiviste gedurig ontevrede en opstandig is, en nog ’n week voor die jongste opstande ’n veldtog teen Afrikaans en wit studente gevoer het. Ander Kovsies het ook gesê dis ’n ope geheim dat swart studente baie makliker studiebeurse as wit studente kry, en dat baie kla met ’n “witbrood” onder die arm. Hierdie stelling is baie gereeld deur bykans al die Afrikanerstudente oor al ses kampusse wat uitgevra is, genoem. Die algemene mening was dat dit feitlik onmoontlik is vir ’n wit student om studiehulp te kry, en dat die siening dat alle wit studente se ouers welvarend is en maklik vir hulle studies betaal hoegenaamd nie waar is nie.

Beloftes maak skuld

Studente van die Universiteit van Johannesburg was bekommerd oor moontlike geweld en het gesê dat van die betogers hulle vyandig behandel het. ’n Nagraadse student se kommentaar was dat die ANC al vir jare lank beloftes maak oor gratis studie, en dat die swart studente nou moeg gewag is. Die nuusdekking wat die Wits-studente gekry het, het die emosies oral laat vlam vat. Sy glo self nie aan groter staatsteun nie, omdat dit in die hande speel van die kommunistiese minister Blade Nzimande wat groter beheer oor universiteite wil hê. Terselfdertyd gaan die verswakking van die universiteite se geldelike posisie volgens haar die standaarde en gehalte van die studies nadelig raak. Dit kan die universiteite dieselfde paadjie laat loop as die ander staatsinstellings soos die Lugdiens, Eskom en die SAUK.

Puk-studente het gesê dat hulle van die begin af geweet het dat studiekoste hoog is, maar dat dit steeds die beste belegging in ’n mens se toekoms bly. Vyf uit agt studente wat geantwoord het, werk deeltyds sodat hulle kleiner studielenings hoef te neem, maar almal sê dat die aktiviste net studiekostes misbruik om hulle politieke transformasiedoelwitte te probeer bevorder. Hulle voel dat die universiteit uit hulle pad gaan om behoeftige studente by te staan, en meen dat hulle nie hul ouers wat so duur betaal in die steek wil laat nie. Van die studente wat gekontak is het bloot gesê dat hulle nie belangstel in optogte en betogings nie, maar andersins goed met die swart studente oor die weg kom. ’n Student van Kaapstad het uit vrees vir intimidasie aan ’n optog deelgeneem, maar is uiters bekommerd dat die uiteindelike slagoffer van die opstande die wese en standaard van die universiteit gaan wees.

Vry of gratis?

Opsommend lyk dit dus of die politieke kulture van die meeste wit Afrikaanse en swart studente taamlik lynreg verskil, en dat die verdelingslyne dieper loop as die gesamentlike kommer oor duur studiegeld.

Dit bly verstommend dat die meeste kommentators voel dat die staat ’n groter rol in die universiteite moet speel, asof die swaar hand van die regering nie die sektor al genoeg benadeel het nie. Groter staatsbefondsing gaan beslis groter staatsbeheer meebring, wat akademiese vryheid, standaarde en die onafhanklikheid van die universiteite verder in gedrang gaan bring. Die ANC het reeds aangekondig dat die outonomie van die universiteite nou hersien gaan word. Die regering dwing universiteite om meer en swakker studente toe te laat, maar gee al minder geld daarvoor. Hierdie botsende doelstellings het nou so knyptang veroorsaak dat dit in opstande ontplof het.

Die oplossing is nie gratis studie nie, net soos gratis mediese sorg of gratis elektrisiteit vir almal nie moontlik is nie. Niks is gratis nie, want alles kos geld. Die vraag is net wie daarvoor gaan betaal. Die land het hopeloos te min universiteite en die staat het nie die wil en vermoë om vir die groeiende vraag voorsiening te maak deur nog universiteite te bou nie.

Daarom is die oplossing eerder vrye universiteite, waar die private sektor die vryheid het om die universiteitswese te betree en met bestaande universiteite mee te ding. Dit gaan die druk op bestaande universiteite verlig, en studente ’n groter keuse gee. Brasilië is een van die lande wat reeds gewys het dat dit kan werk. Buitendien, Suid-Afrika het reeds gewys hoe meer beheer die staat oor iets het, hoe swakker en duurder is dit. Daarteenoor bied private dienste wat teen mekaar meeding wat prys en gehalte betref, die beste keuse aan die publiek. Kom ons hoop dat die sentrale les uit die universiteitskrisis nie “meer” staat en minder vryheid is nie, maar “minder” staat en meer vryheid. Dan was alles moontlik die moeite werd.

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Flip Buys

Meer oor die skrywer: Flip Buys

Flip Buys is voorsitter van die Solidariteit Beweging.

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

12 Kommentare

jongste oudste gewildste
Sharon Anderson

Dis baie maklik. Engelse en Afrikaner kinders is Christene, ek haal Kong James se Bybel aan.

Rom 13:13
Let us walk honestly, as in the day; not in rioting and drunkenness, not in chambering and wantonness, not in strife and envying.

Basta daarmee ons kinders het ‘n opvoeding..die end hiervan!

DEE

Wit studente (meeste) se agtergrond sal nie toelaat dat hulle tot sulke drastiese handelinge oorgaan nie. Brand, plunder, skade en n rondspringery van n ander aard is nie hier ingebore nie. My dogtertjie (21) sou dit nie waag om haar gesiggie daar te wys nie, want 21 of te not, haar gatjie sou om hulp geroep het. En dit, dink ek is die verskil

Hercules Boshoff

Dr. Flip Vir iemand wat hom beywer vir daadwerklike burgerlike deelname in ons land, is dit vir my bemoedigend om te sien dat u met die minimum vooroordele ondersoek instel na die saak. Ek was, ten spyte van aanvanklike bedenkinge wat ek deel met studente hierbo vermeld, by die Kovsies betoging. Van ‘n afstand beskou, moet ek erken, lyk so ‘n storie nogal intimiderend. Toe ek egter die nuusberigte lees waarin vermeld word dat studente die politici (en die media) verjaag, het ek geweet hier is iets groter aan die gang en ek kon my nuuskierigheid (eerder as dapperheid) nie… Lees meer »

Leendert van Oostrum

Private universiteite, net soos private skole, word net so streng beheer soos staatsinstellings, en selfs nog meer (private skole, byvoorbeeld, staan onder die “gehaltebeheer” van Umalusi, wat alles oor beheer en niks oor gehalte gaan nie, terwyl staatskole nie daaraan onderderwerp word nie).

Hoe dit ookal sy, die eindresultaat is dat privaatsonderwys die studente dieselfde slop voer as staatsonderwys – net met ‘n silwerlepeltjie.

Mnr Buys se aanname dat private universiteite vrye universiteite is, is ongegrond.

Mike

Ek stem heeltemal saam Leendert nou vra ek, hoe gaan Soliforum se selfstandige gemeenskappe hierdie problem aanspreek? Daar is NET EEN oplossing en dis onvoorwaardelikke selfbeskikking.