Waar is SA se nuwe sakeondernemings?

prof-lj-grobler

Prof. LJ Grobler van die NWU. Foto: Verskaf.

Deur prof. LJ Grobler – navorsingsprofessor aan die Noordwes-Universiteit se Fakulteit Ingenieurswese en direkteur van CFAM Technologies.

Die ontwikkeling van nuwe entrepreneurs en entrepreneursmaatskappye word as een van die sleutelaspekte beskou om nuwe lewe in die Suid-Afrikaanse ekonomie te blaas. Talle programme en inisiatiewe wat deur die regering en privaat instellings ontwikkel word, is daarop gemik. Studente en jongmense word aangemoedig om hul eie besighede te begin om entrepreneurs te word. Hierdie inisiatiewe word hoofsaaklik deur ontwikkelingsagentskappe en sakeskole aan universiteite en ander tersiêre onderwysinstellings aangedryf.

Ten spyte van hierdie inisiatiewe lyk dit nie asof ons die vereiste resultate kan bereik om nuwe entrepreneursbesighede te ontwikkel nie. Wat is die redes hiervoor? Daar word allerweë aanvaar dat navorsing die grondslag van innovasie en daaropvolgende kommersialisering uitmaak. In Suid-Afrika kan ons egter dikwels nie navorsing in kommersieel lewensvatbare entrepreneursbesighede verander nie.

In die VSA is dit algemeen om te hoor dat besighede in ’n garage begin is en daarna tot megabesighede ontwikkel het. In die meeste gevalle is navorsing en innovasie die resep vir sukses.  Hierdie maatskappye se volhoubare mededingingsvoordeel word dus omvat in nuwe tegnologie-gebaseerde produkte of dienste wat die status quo uitdaag en nuwe waardestrome of geleenthede verskaf. ’n Paar voorbeelde hiervan is Uber, Airbnb, Tesla en SpaceX. ’n Mens kan redeneer dat Tesla en SpaceX nie in ’n garage begin is nie. Die feit is, Elon Musk het sy eerste besighede, wat hy uiteindelik verkoop het om PayPal te word, in ’n garage begin. Hy het daarna dieselfde beginsels gebruik om Tesla en SpaceX te ontwikkel.

Wat doen SA verkeerd?

Wat doen ons in Suid-Afrika dan verkeerd? Soos die VSA, erken ons ook die belangrikheid van navorsing en innovasie.  Dit is geen geheim dat Suid-Afrika van die beste universiteite en navorsers ter wêreld het nie.

Die bevindings van ’n onlangse ontleding van Suid-Afrika se wetenskaplike prestasie toon dat die land sy navorsingspublikasiesyfers bykans verdubbel het vanaf 3 617 in 2000 tot 7 468 in 2010. Gedurende hierdie hele tydperk het Suid-Afrika ook sy internasionale publikasiegradering met twee posisies verbeter. Volgens ’n navorsingsartikel deur professor Anastassios Pouris in die South African Journal of Science is Suid-Afrika 33ste in die wêreld gegradeer.

Moet ons nie, in die lig van hierdie suksesse, ’n groter toename in ekonomiese groei beleef nie? Dit is duidelik dat dit moet gebeur, maar die probleem is dat ons dit nie ervaar nie.

Ek is van mening dat ons meer op die ontwikkeling van tegno-entrepreneurs as blote besigheidsentrepreneurs moet fokus. Tegno-entrepreneurs het die voordeel dat hulle ’n mededingende produk of diens verskaf wat vir mededingers ’n versperring skep. Dit is nie noodwendig die geval vir besigheidsentrepreneurs nie, tensy hulle ooreenkomste kan aangaan om toegang tot tegnologie te verkry.  Dit is iets wat jong besigheidsentrepreneurs sal sukkel om te kry.  Ongelukkig fokus die meeste van ons entrepreneursontwikkelingsinisiatiewe op die ontwikkeling van besigheidsentrepreneurs.

Persoon op straat trek min voordeel

Groot openbare of privaat ondernemings word dikwels deur universiteite genader om navorsingsprojekte te befonds. Die regering stel ook navorsingsbefondsing beskikbaar om in hierdie verband te help. As die navorser die son, die maan en die sterre kan belowe, word befondsing gewoonlik toegestaan en die navorser kan dit vir tegnologienavorsing en ‑ontwikkeling aanwend. In talle gevalle het die sakewêreld en staatsdepartemente oop beursies hiervoor, hoofsaaklik omdat hulle besef hoe belangrik dit is en navorsing as deel van hul maatskaplike verpligtinge beskou. Wanneer die navorsing voltooi is, word die eindproduk egter in talle gevalle ongelukkig beskou as ’n artikel in ’n akademiese vaktydskrif, sonder dat die persoon op straat op ’n kommersiële vlak enige voordeel uit hierdie navorsing trek.

Besigheidseienaars en navorsers is dikwels geneig om twee verskillende doelwitte te hê.  Die besigheidseienaar wil sy besigheid laat groei en ontwikkel, terwyl die navorser meer daarin belangstel om befondsing vir sy spesifieke navorsingsprojek te kry. Baie min – indien enige – klem word gewoonlik op innovasie en kommersialisering geplaas.

Na my mening kan gefokusde navorsing met kommersialisering as die einddoel slegs slaag indien dit van die begin af een van die strategiese doelwitte is. CFAM Technologies, ’n multimiljoenrand-organisasie wat in Potchefstroom gebaseer is, het die sukses van so ’n benadering gedemonstreer.  Wat in 1998 as ’n navorsingsprojek deur ’n meestersgraadstudent begin is, het in ’n florerende organisasie ontwikkel wat tans die enigste vervaardiger van dubbelskroef- voedselekstraheerders in Afrika is. Hierdie onderneming is in 2007 op grond van die Noordwes-Universiteit se strewe na navorsing en innovasie as ’n newemaatskappy gestig. Ons sou nie die geweldige suksesse van vandag in CFAM gesien het as dit nie was vir die stewige fondament van navorsing en innovasie, tesame met behoorlike entrepreneursbesigheidsbegrip nie.

Die maatskappy ontwerp en verskaf nou pasklaar voedselvoerverwerkingsaanlegte in Suider-Afrika, en het selfs ’n aanleg in Ierland geïnstalleer. Meer as 70% van alle kitsmieliepapprodukte in Suider-Afrika word met behulp van CFAM se ekstraheerders geproduseer. Die CFAM-ekstraheerders en ‑aanlegte het gesamentlik ’n impak van meer as R1 miljard op Suid-Afrika se jaarlikse BBP. As ons die verband tussen navorsings- en entrepreneursvaardighede meer dikwels kon raaksien, sou Suid-Afrika baie meer nuutgeskepte werksgeleenthede gehad het, wat tot die verligting van armoede en volhoubare ekonomiese groei sou lei.

Dit is nou die tyd vir navorsers en besighede om van die begin van ’n navorsingsprojek aan kommersialisering te dink – nie eers aan die einde of, nog erger, nooit nie.

’n Kultuur en ingesteldheid van kommersialisering kan dalk net die oplossing wees wat Suid-Afrika nodig het om sy navorsings- en innovasietalent te laat vrugte afwerp.

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

17 Kommentare

jongste oudste gewildste
marco polo

Ek het al deur die jare opgemerk dat mense wat aan universiteite verbonde is en ander wil leer oor wat in die wereld aangaan, self min ondervinding het van die wereld. Die antwoord vir die vraag is maklik. Kyk net na BEE en ander arbeidswetgewing, asook na ons onopgevoede, lui bevolking wat graag breek en brand as hulle nie hul sin kry nie. Watter entrepreneur of belegger wil nog besigheid doen on so n omgewing?

John

… eerstens is dit nie meer veilig om snags in jou motorhuis te sit en droom en vergesigte te probeer realiseer nie. Die loop van die geweer is jou voorland vandaar dat Boetie nie eers meer sy dromme daar mag speel nie. Intellektuele eindom is ‘n woord uit die verre Eerste Wèreld; waag dit net hier. Plagiaat is die in-ding. Alles is waar maar die prof verstaan nie dat diegene wat die idees het, as die vyand van Afrika gereken word nie, tensy dit rondom die pappot en sy inhoud draai… soos die suksesverhaal aandui.

Jan

Slegs 1 uit elke 1000 projekte wat in ‘n garage begin word sal waarskynlik suksesvol wees. Maar dit is daardie klein persentasie wat ‘n groot verskil kan maak in ons samelewing. Ongelukkig is goeie vakmanne of innoveerders nie altyd outomaties goeie besigheidsmense.

JAN

Ons grootste talente kom by self beveiliging. Van elektronika tot drones tot gps tot liggies tot kameras tot hakiesdraad mure honde ens. Briljante Innovasies
Dis waar ons ekonomie ontplof.
Ek is ook een van hulle.
Vir die manne wat snags oor my hakiesdraadheining kom het ek ‘n kabel gespan so heuphoogte in donker area .
Die laaste ou het hom absoluut des moers geval …… getuig die gerekte kabel….
en ek was bewus an hom…. want Roboguard is die beste .

JAN

Verskoon moederatorretjie – ek moet die een vertel. In Bfn was daar destyds groot plaag van grypdiewe by robotte. Toe maak ‘n ou ‘n kabel aan groot marlyn hoek vas en sit dit in ‘n banksak op die kar se dash. Ander punt aan die stoel. Vertel later van die voltreffer; Toe Ta gryp met die groen lig en hol met die sak onder die blad toe trek die oom weg en sleep hom meters vêr totdat iets breek. Sedertdien het die plaag gestop. Ons sal ook nooit hoor van granaat aanvalle nie want die manne het die granate se… Lees meer »