Waarom moet die US Afrikaans red?

Universiteit van Stellenbosch. Argieffoto.

Universiteit van Stellenbosch. Argieffoto.

Wat het presies Sondagaand tydens die noodvergadering van die Uitvoerende Komitee van die Stellenbosse Universiteitsraad gebeur? Dié vergadering is gehou nadat die rektor, prof. Wim de Villiers,ʼn nuwe taalbeleid bekend gemaak het waarvolgens Engels die primêre onderrig- en kommunikasietaal aan die US word, met Afrikaans in ʼn ondergeskikte posisie. Die nuwe beleid sou nog aan die US-Raad – die hoogste gesag – vir goedkeuring voorgelê word, maar in beginsel sou die nuwe situasie al vanaf begin 2016 geld.

As ʼn mens slegs kyk na die verklaring wat daarna uitgereik is, lyk dit asof die vergadering – uiteraard sonder om dit so reguit te stel – die rektor gerepudieer het. Die “huidige bestuursdokument” is slegs die “US-bestuur se perspektief” en geen beleidsdokument nie.

Volgens die verklaring geld die taalbeleid, wat die Raad vroeër vanjaar goedgekeur het, te wete ʼn gelyke status vir Afrikaans en Engels, steeds vir 2016. Enige verandering daaraan “moet volgens statutêre voorskrifte” geskied – overgezet zijnde, die Raad moet dit goedkeur.

Dié verklaring is egter uitgestuur saam met ʼn ander een, onder die naam van Susan van der Merwe, woordvoerder van die US, waaruit ʼn ietwat ander gees gespreek het.

Dit is nie korrek om te sê die bestuurspan het sy verklaring teruggetrek nie, het sy gesê en bygevoeg (lees noukeurig): “Die bestuur is ten volle bewus daarvan dat sommige uitgangspunte in hierdie verklaring veranderings aan die huidige taalbeleid en -plan mag vereis en bly daartoe verbind om die voorgeskrewe proses te volg om sodanige voorstelle ter tafel te lê by die tersaaklike statutêre liggame voordat dit by die raad ingedien word.”

As ʼn mens deur die (doelbewus?) ingewikkelde en ondeursigtige formulering kyk, word dit duidelik dat die rektor sy middelvinger vir die Uitvoerende Komitee wys. Goed, lyk dit asof Van der Merwe sê, die gelyke status van die twee tale bly dan vir aanstaande jaar gehandhaaf, maar die rektor sien nie af van sy voorneme om Afrikaans ten gunste van Engels af te gradeer nie. Hy sal dan wel die korrekte prosedure volg.

Wat dus duidelik is, is dat ʼn aanslag gedeeltelik afgeweer is, maar dat ʼn tweede aanslag vasbeslote voorberei word. Die rektor sal dan waarskynlik versigtiger wees om die korrekte prosedure te volg, maar hy sál die universiteit Engels maak, kom wat wil.

Heelparty ironieë is aan hierdie saak verbonde.

Reeds vroeg in die eeu, nadat prof. Chris Brink Afrikaans se posisie aan die US begin terugdring het, het ek opgemerk dat die voor- en teenstanders van ʼn (hoofsaaklik) Afrikaanstalige universiteit by mekaar verby praat.

Waar die voorstanders van Afrikaans oorwegend (maar nie uitsluitend nie) op akademiese en pedagogiese argumente gesteun het, het die Afrikaans-afbrekers hoofsaaklik ideologiese redenasies gebruik. Die enkele keer of twee dat laasgenoemdes hulle op akademies-pedagogiese terrein begeef het (ek dink byvoorbeeld aan prof. Anton van Niekerk) het kenners soos prof. Hermann Giliomee die vloer met hulle gevee.

Dieselfde verskynsel doen hom nou weer voor.

Waarom moet die US Afrikaans red? is die retoriese vraag van De Villiers. En: Afrikaans sluit uit. Dit perpetueer rassediskriminasie en apartheid, sê sy ondersteuners. Daarteenoor is daar aan dié kant slegs ʼn dawerende stilte wanneer jy met wetenskaplike bewyse oor moedertaalonderwys kom. Dis nie dat die De Villiers-ondersteuners teenargumente het nie; hulle ignoreer jou gewoon.

Aan die Universiteit van Delft in Nederland het dr. Diana Vinke (tans dosent aan die Universiteit van Eindhoven) byvoorbeeld ʼn dekade gelede ʼn doktorale proefskrif oor die gebruik van Engels as onderrigmedium aan Nederlandse universiteite geskryf. Haar gevolgtrekking was dat die druipsyfer in sekere kursusse as gevolg van die gebruik van Engels van 16 tot 29% toegeneem en dat die persentasie “uitstekendes” van 25 tot 13 gedaal het.

Dit het gebeur omdat die studente nie in hul moedertaal kon studeer nie.

Ek het sedertdien dié gevolgtrekkings in meer as een publikasie weergegee. Nou sou dit heeltemal legitiem wees as iemand my daarop kon wys dat ek Vinke se gevolgtrekkings verkeerd voorstel, dat Vinke se navorsing gebrekkig was, of so iets. Maar niks daarvan nie.

Dit het eenvoudig by die Engels-drywers verbygegaan. Die Vinke-navorsing is geïgnoreer.

Daar is ook ʼn yslike hoeveelheid taalsosiologiese ondersoeke van swaargewig-akademici soos Jean Laponce, Joshua Fishman, François Grin en ander, wat die proses van taalverplasing op allerlei vlakke elders in die wêreld noukeurig ondersoek het. Hier te lande het ook Jaap Steyn hom daarmee besig gehou.

Hulle is dit eens dat taalverplasing ʼn geleidelike proses is waarvolgens ʼn taal steeds meer prestigeverlies ly namate hy uit die hoër funksies uitgedruk word, totdat hy ten slotte slegs as patois tuis gepraat word.

En selfs dan sal die middelklas die taal verlaat omdat dit geen ekonomiese of sosiale toekoms bied nie. Ten slotte sal die taal slegs in arm gemeenskappe, oorwegend op die platteland, gepraat word.

Dit gebeur nie oornag nie. ʼn Engelse Stellenbosch vandag beteken nie dat Afrikaans môre nie meer gehoor sal word nie. Dit gebeur oor jare heen, maar die verengelsing van die universiteit is wel ʼn kragtige impuls vir die proses.

Daar is talle voorbeelde elders in die wêreld waarop die taalsosioloë hul bevindings baseer. ʼn Mens dink aan die kreeftegang van die Keltiese tale in Brittanje, Ierland en Frankryk, Occitaans en Vlaams in Frankryk, Indiaanse tale in Amerika, Khoi-tale in Suid-Afrika (wat, ironies genoeg, deur Afrikaans doodgedruk word), ensovoorts.

Die Afrikaans-voorstanders kom ook met die korrekte waarneming dat ʼn Afrikaanstalige instelling – ja, selfs ʼn eentalig Afrikaanse een – uitdruklik aan artikels 6(4) en 29(2) van die Grondwet voldoen.

As ʼn mens die verengelsingsproses van Stellenbosch en ander universiteite teen dié agtergrond bekyk, kry jy eenvoudig géén antwoord nie. Al wat iemand soos Max du Preez kan doen, is om geïrriteer op te merk dat ek en Breyten Breytenbach maar ons bekke moet hou omdat ons in die buiteland woon.

En ander betoog, ontwrig klasse en skree oor diskriminasie. Dít is die peil waarop die Engels-voorstanders debatteer. Dis bedroewend, om die minste daarvan te sê.

Wat die huidige posisie des te wranger maak, is dat die Afrikaans-voorstanders die akademiese debat elke keer loshande wen, maar die politieke debat verloor. Daarvoor kan ʼn mens twee redes aanvoer.

Ten eerste staan die ANC en die gepeupel met hul intimidasietaktiek agter Engels. En tweedens het De Villiers en sy bestuurspan se ruggrate in jellie verander. Dis ʼn harde oordeel. Maar wel akkuraat.

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Leopold Scholtz

Meer oor die skrywer: Leopold Scholtz

Leopold Scholtz is 'n onafhanklike politieke kommentator en historikus. Hy is al sedert 1972 as joernalis en historikus werksaam.

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

12 Kommentare

jongste oudste gewildste
Ludwig Visser

Ruggraat in jellie? Nee, die man hét geen ruggraat meer nie! Nie eens een van jellie nie!

Gerhardt

Lekker Leopold 5- Max 0.

ada

die rektor het ook gese dat hy us internasionaal wil laat uitstyg. dit is klaar internationaal. baie afrikaanse studente wat graad gekry het by us is internationaal bekend. lyk my wim wil dit stop. hy is n pion en marrionet wat rondgeskuif word. wonder wat was hy belowe….

Kaspaas

Daar is genoeg Engelse/zulu universiteite vir diegene wat te onnosel is om Afrikaans te kan verstaan. As mens te onnosel is om ‘n basiese taal soos Arikaans te kan verstaan is daar ‘n goeie kans dat hulle glad nie gaan beter vaar in Engelse nie. Word Afrikaans nie maar net hier as ‘n scapegoat gebruik om hulle power punte te regverdig nie ?

Leendert van Oostrum

English: the language of colonialism
Stellenbosch: the home of the colonized mind