Nuuskommentaar: Persvryheid en SA

Argieffoto: Pixabay.com

Volgens die jongste persvryheidsindeks wat Verslaggewers Sonder Grense (VSG) pas bekend gestel het, het Suid-Afrika sy posisie die afgelope jaar met drie plekke verbeter, en beklee nou die 28ste plek.

Suid-Afrika se posisie het vanuit die middel van die Zuma-era, toe die land die 52ste plek beklee het, drasties verbeter. Die vorige jaar nog het die land met tien plekke getuimel. Veral die dreigende snoerwet en die ANC se aandrang het erg tot die kreeftegang bygedra, en VSG het Suid-Afrika blatant daaroor gedreig. Dit word in perspektief gestel deurdat Suid-Afrika nog in 2003 die 21ste plek op die indeks beklee het, en die mees persvrye land in Afrika was.

Selfs in sy sterk verbeterde posisie is daar nog twee Afrikalande wat meer persvry as Suid-Afrika is, naamlik Ghana en Namibië.

Die mees persvrye lande is Noorweë (1), Swede (2), Nederland (3) en Finland (4). Volgens die indeks vaar Suid-Afrika beter as Spanje (31), Frankryk (33) en Brittanje (40). Suid-Korea het 20 plekke verbeter, maar beklee nou die 43ste plek.

Noord-Korea in die 108ste posisie beklee oudergewoonte die agterhoede.

Die ommekeer in Suid-Afrika se posisie is ironies deur ’n fout ingelui. Volgens VSG het Zuma “geweier” om die snoerwet te teken. Volgens Zuma self het hy dit egter vir verdere regsadvies verwys, en dit kon steeds enige oomblik onderteken word. Trouens, toe Zuma onder druk geplaas is om as president te bedank, is berig dat Zuma dalk beoog om uit wraak die wetsontwerp te teken.

Terwyl nie alle mediakenners met Suid-Afrika se flinke verbetering op die persvryheidsindeks sal saamstem nie, is dit ook so dat daar tydens die Zuma-era ’n “opening” gekom het waar mense in selfs vooraanstaande koerante geskryf het Zuma (en die Guptas) is skelms, en vele meer. Dit is selfs oor besprekingsprogramme oor die SAUK gesê. Verbete ondersoekende joernalistiek, en die publikasie van bevindings, het die staatskaping stuk vir stuk begin oopbeitel.

Baie van die vrymoedigheid was te wyte daaraan dat die persoon wat voel hy word so benadeel volgens ons regstelsel moet bewys dat die aantygings onwaar is, en nie in openbare belang nie. Op die oog af lyk dit of die staatskapers sal sukkel om hulle voor enige hof as leliewit te bewys – nie met die vragte der vragte bewyse wat reeds in omloop is nie. En baie daarvan is (ook) in die hande van die media.

Of dit ’n soort genoeë persvryheid onder die Zuma-era was, is nie heeltemal duidelik nie. Zuma het telkens ernstiger sake in sy mandjie gehad as “skinderstories”.

Hofuitspraak ná hofuitspraak het egter die “skinderstories” bevestig. Bedoeld, of waarskynlik onbedoeld, het ’n de facto-persvryheid baie daartoe bygedra dat Zuma tot ’n val gekom het.

Dit sal pres. Cyril Ramaphosa loon om die media die nodige beweegruimte te gee om verder in die korrupsie en staatskaping te delf. Daar moet egter gemaan word dat gebeure soos dit wat tot die sogenaamde SAUK-8-saak gelei het, nie weer mag voorkom nie. Op die oog af was dit ’n siek poging om die openbare uitsaaier tot ’n presidensiële mondstuk te omskep, al het dit tot die geldelike ondergang daarvan gelei.

Persvryheid word egter op vele terreine gemeet. In baie lande, soos Griekeland, word die nuusagenda deur groot sakelui bepaal, en bevorder so ’n klimaat van georganiseerde misdaad. In Suid-Afrika het die Guptas swaar in hul eie media belê.

Voorts word mediavryheid bepaal deur die media se gewilligheid om behoorlike aandag aan die politieke diversiteit in ’n land te skenk. Die harde ongemak is dat, soos ’n waarnemer reeds jare gelede opgemerk het, iemand in Suid-Afrika net ’n tik- en faksmasjien nodig het, dan kan hy ’n politieke party wees. Hy kan mediaverklarings uitreik wat selfs die mees obskure koerantjie of radiostasie haal. Vandag, met rekenaars en e-pos is dit soveel makliker, en dit kan boonop deur ’n getwiet aangevul word. Is daar werklik ruimte vir ’n feitlike nie-entiteit om plasingsruimte in die media op te neem?

In Suid-Afrika is daar wel beperkings, en dit word byvoorbeeld deurlopend in Maroela Media uitgespel by sleutelpunte waar lesers hul kommentaar kan lewer. Ondanks die voorskrifte (sommige op Maroela Media afgedwing, sommige deur Maroela Media vir ordentlikheid self daargestel) is daar gereeld lesers wat kla dat hul bydraes verwyder is “terwyl ek niks verkeerds geskryf het nie”. Ook ander instansies, soos Netwerk24, volg ’n soortgelyke metode, terwyl ander hul kommentaargeriewe heeltemal verwyder het.

’n Rubriek soos hierdie kan kwalik afgesluit word sonder om ook te verwys na rassisme en haatspraak. ’n Mens staan net verstom dat, ná verskeie gevalle wat opslae gemaak het, daar steeds kort-kort iemand daarmee op Facebook en ander gemeenskapsmedia lostrek. Persvryheid strek immers nie so ver nie, en word ook duidelik in die Grondwet uitgespel.

Intussen moet ons dankbaar wees dat persvryheid ons in staat gestel het om duike in korrupsie en staatskaping te slaan, en mag dit so voortduur. Terwyl dit voortduur, is dit maar ’n smerige en onaangename tyd. Tensy, natuurlik, die sukses teen korrupsie in mense se gemoed dieselfde soort plek begin inneem as ’n Springbok-oorwinning op die rugbyveld, of atlete wat ná ’n toernooi met hande vol medaljes terugkeer.

Herman Toerien

Meer oor die skrywer: Herman Toerien

Herman Toerien is ‘n veelsydige vryskutskrywer van Bloemfontein. Hy het ‘n Honneurs in Politieke Wetenskap, en kwalifikasies in Politieke Wetenskap, Staatsreg, Arbeidsreg en Ekonomie. Artikels en rubrieke uit sy pen het al in meer as 20 publikasies verskyn.

Deel van: Nuuskommentaar

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

7 Kommentare

Casper Labuschagne ·

Slegs ‘n Sonstraal wat deur ‘n donker wolk breek?

* SA redakteursforum se aantal besorgde verklarings wat onlangs uitgereik is. (Google “BFLF SANEF”)
* Verslaggewers word nou algemeen deur opruiende skares bedreig, belet en weggejaag.
* Funksie om kommentaar te lewer op nuusstories is afgeskaf deur alle hoofstroom mediagroepe vanweë wetgewing wat haatspraak beperk – persvryheid is toelaatbaar vir media maar die leser se opinie is dus nou onder sensuur.
* Verskeie wette wat in- of deur ‘n goedkeuringsfase is waarvan die toepassing hierdie jaar sal geskied. Die effek sal wees om breedweg sensuur toe te pas op enige voorkoms van spraak en opinie.
* Verskeie rolprente en publikasies is onlangs beperk wat nie oor die afgelope twee dekades sou gebeur het nie.
* Sterk aansprake in regerende party op Internet beperkinge. Kundiges in die IT bedryf bevestig dat die middele om dit te doen reeds (deur Sjina) ingestel is.
* Klein streekskoerante en publikasies maak hul deure toe of word opgeslurp deur mediamagnate. ‘n Wêreldwye tendens, maar kommerwekkend wanneer meeste nie Internettoegang het nie.
* Staats uitsaaier in besonder asook hoofstroom media bied slegs ‘n bepaalde beskouing wat kykers met ‘n verwronge beeld laat.
* Die voorkoms van fopnuus gedy tans. Dit is in opsigself ‘n vorm van sensuur deurdat die waarheid deur valse nuus verdun word.
* Drukgroepe op sosiale media het die mag het loopbane van kundiges te verwoes wat uitsprake maak wat van die hoofstroom verskil. Dit is ‘n vorm van intimidering van spraak deur vrees.

Rynhardt ·

Persvryheid het n baie lang pad om nog te loop.Daar was nog nooit in meer as n 100jaar kompetisie vir Media24(groot sondebok in verhaal)wat die kitaar slaan nie.Net so is daar ook nie behoorluk kompetisie in 42 jaar vir die SABC nuus nie.Bogenoemde is propagandamasjiene vir vorige en huidige regeri gs.Daar word nog steeds stilgebly deur hoofstroommedia rakende die stil volksmoord en diskriminasie teen Boermense.Ons kort meer onafhanklike afrikaanssprekende koerante en tydskrifte wat ons mense se taal behoorlik praat!!!!

Jacobus ·

Almal en dit sluit my self in het al in die hitte van die oomblik al komentaar gelewer op artikels vanweë die gevoel van beleërdheid van die oomblik en die situasie waarin ons verkeer sonder om werklik die saak eers goed te deurdink.

Moontlik is dit maar deel van PTSD of die menslike faktor van eie beskerming/oorlewing wat ‘n rol speel.

Vandag se media; nuuskanale, koerante (aanlyn of gedruk), radio stasies ens. word deur die publiek onder ‘n vergrootglas geplaas omdat baie media platforms eensydig berig oor gebeure en nie meer werklik vertrou word nie; dit word oorwegend gesien as links sosialisties/marxisties met ‘n verskuilde en eensydige agenda om net ‘n sekere kant van die storie te vertel of om verwarring te saai.

Die verspreiding van propaganda/strategiese kommunikasie/fop nuus; lei die publik in soeke na die waarheid na alternatiewe media waar die nuus ook nie altyd akuraat of eerlik is.

Suid Afrika mag die 21ste plek beklee op die ranglys maar dit sê nie altyd of die mediavryheid wat toegelaat word deur regerings ens. omgesit word in eweredige en korekte beriggewing sonder ‘n verskuilde agenda.

Verder wens ek die media wil nie woorde soos;
beweer – “allege” en vermoed – “suspecting” gebruik nie, dit kom neer op verdagmakery en dit laat ook ruimte vir die media om onwaarhede te skryf of om te oordryf en dit dan toe te dig aan swak informante/informasie sonder werklike ernstige gevolge soos tronkstraf vir joernaliste wat onwaarhede skryf.

Kannaland ·

Suid Afrikaners moet hulself deeglik bemagtig om nuwe tegnologie en digitale media te kan gebruik en self platforms te kan skep. Dit sal die ANC al minder greepkrag gee.

TDW ·

Geniet ek nou Quora. Mense vra vrae en ander kan dit antwoord. Die intelligente en deurdagte antwoorde wat daar uitkom is lekker om te lees. Waarhede word vertel sonder om bang te wees dat dit polities inkorrek is. Intelligente mense wat daagliks met sekere onderwerpe te doen het is gewoonlik die wat antwoord, hetsy politiek, werktuigkundiges, dokters of ouerskap. Sensuur word steeds toegepas, maar dis nie so eng soos ‘ander’ media nie, en as hulle jou antwoord verwyder kan jy nog appèl aanteken, dan hersien hulle dit. Mense van Amerika lees oor dinge van Suid-Afrika. Dis ‘n platform waar jy ook baie kan leer. Die kommentaar is nie so vreeslik rassisties soos twitter nie, want meeste van die skrywers doen diepe navorsing om hul antwoorde te staaf. Ek sal alle Afrikaners aanraai om deel te word hiervan. Ek het al so baie geleer van ander lande en mense en ook wat hulle dink van alles wat in Suid Afrika aangaan. Daar is goeie skrywers oor Suid-Afrika soos Hennie de Ruyter, Henri Burger, Tersia de Waal en Jean Barnard om maar ‘n paar te noem wat op die oomblik die top 10 mees geleesde skrywers oor Suid-Afrika is. Jy kan ook ‘n vraag vra oor iets wat jy werklik wil weet maar nie so maklik kan google nie, dan sit jy dit onder ‘n passende onderwerp en mense met kennis in dit antwoord jou. Ek kan heeldag dit lees.

Gerrit ·

Ek kan nie glo sa het enige persvryheid ,die pers verwys nie eers n n verdagte se ras as daar n misdaad gepleeg was en die polisie op soek is na n verdagte behalwe natuurlik as dit n wit persoon is nie.Die pers verwys na plaasaanvalle maar noem nooit die ras van dis aanvallers nie ek verstaan nie hoekom.Die pers vryheid bestaan miskien in teorie maar nie in die werklikheid nie.Ek verstaan persvryheid as joernaliste wat beriggewing deurgee soos dit is met die ware feite tot hulle beskikking maar in sa word die berig gedoen met 50% feite en 50% geskaafde feite om polities korrek te wees , so waar is die persvryheid waarvan daar gepraat word

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.