Boere ‘moet self grondhervorming doen’

prof-johann-kirsten-us

Prof. Johann Kirsten. Foto: Universiteit Stellenbosch.

Deur Jan Bezuidenhout

Prof. Johann Kirsten van die Universiteit Stellenbosch (US) meen boere en landbougemeenskappe moet self inspring om grondhervorming op hulle eie manier te doen as teenvoeter vir radikales se oproepe om grondonteiening.

Kirsten, hoof van die Buro vir Ekonomiese Navorsing aan die US, was die hoofspreker op die Swartland Kleingraanontwikkelingsgroep (Skog) se inligtingsdag vroeër in Maart op die plaas Langgewens naby Malmesbury. Sy onderwerp van bespreking was: “Is onteiening sonder vergoeding regtig nodig vir vinnige en suksesvolle grondhervorming?”

Sy antwoord op dié vraag is: “Néé, dis glad nie nodig nie, mits ons die Grondwet reg toepas en die proses van grondhervorming reg ondersteun word.”

Kirsten argumenteer dat landbouers beheer moet neem van die proses van grondhervorming op streek- en boerevlak. As die proses op dié vlakke gehanteer word, kan die keuse van die begunstigdes self gedoen word en ʼn model daargestel word wat sinvol bestuur word sonder om enigsins op die staat se hulp of insette te wag.

Hy glo op dié manier sal boere se medewerkers en landgenote saam met hulle staan as die radikales sê hulle wil alle grond nasionaliseer.

“Baie mense wat aan die gronddebat deelneem, sê privaat eienaarskap van grond is nie nodig nie, want die staat moet alle grond besit. As jy weet hoe korrup die staat is, is dit eintlik problematies. Die staat is baie goed om grond in die hande te kry, maar vaar baie sleg om dit te herverdeel,” sê hy.

“Kyk net hoeveel grond besit die staat reeds, want hy kry nie die regte ou om dit voor te gee nie. Wie is die regte ou? Hy moet ʼn partykaart besit. As hy nie die partykaart het nie, of hy was nie deel van MK nie, gaan hy nie die grond kry nie. Jy kry dus nie die boer daar nie, jy kry ʼn politieke netwerk van mense wat bevoordeel word.”

Kirsten sê sy argument en voorstelle oor grondhervorming was nog altyd gebou op die filosofie van ʼn mark-ondersteunde en ʼn gedesentraliseerde proses, in plaas van ʼn staatsgedrewe proses.

Hoe kan ʼn mens die proses vorentoe neem? Kirsten sê wat nodig is, is ʼn grondhervormingsfonds, wat saamgestel is uit gewone Landbank-wissels wat teen 9% in kapitaalmark bekom word, staatsgeld en skenkersgeld, soos sakemagnate wat graag geld vir grondhervorming wil skenk.

“Hier is ook ʼn rol vir stedelinge, soos die rykes van Sandton en Higgovale en die wat lekker geld uit die landbou gemaak het. Hul toekoms en rykdom is óók afhanklik van hoe suksesvol grondhervorming is en hoe dit afgehandel word. Internasionale skenkers wil ook help om grondhervorming in Suid-Afrika te laat werk.”

So ʼn fonds sal geld teen lae rentekoerse beskikbaar kan stel vir diegene wat projekte wil aanpak, asook vir die begunstigdes.

“Baie sulke fondse is in die landbou beskikbaar. Hulle kry geld teen feitlik geen rente van The Jobs Fund, die staat en geld van die Landbank teen zero rente. Ons oupas het ook begin boer met 1% rente op geleende geld.

“Die ideaal is om ʼn eenstopplek te hê waarheen jy jou vir grondhervorming kan wend, aansoek doen en jou en jou begunstigdes se behoeftes uitstippel – en om binne ʼn week ʼn antwoord te kry. Dit is absoluut onnodig om ses maande of ’n jaar te wag vir antwoorde.”

Kirsten sê in ʼn ideale wêreld sal die staat vir iemand aansporings gee om grondhervorming te doen, soos ʼn BEE-punt of volledige BEE-status. Van die aansporings is byvoorbeeld ook goedkoop kapitaal om projekte te kan doen, soos in die 1950’s, of waterregte om die begunstigdes te kan bystaan. Dit kan ook kwytskelding van toekomstige grondhervorming behels.

“Ons moet egter ons administrasiestelsel van grond regstel. Dit is ʼn absolute gemors.”

Kirsten meen boere kan as ʼn gemeenskap bymekaarkom om grondhervorming te doen. “Staan as gemeenskap saam, bekom plase waarvan die eienaars nie verder wil boer nie, en doen projekte vir grondhervorming daarop. Julle kies jul eie, vooraf geïdentifiseerde begunstigdes en dra die grond oor. Maar julle vat die leisels.

“Ons het tegnies nie een sent hiervoor nodig nie. Dis wonderlik hoe mense aan die werk spring as aansporings reg ontwerp is,” beklemtoon hy.

“Die vraag is, hoe neem ek as boer of ek as organisasie aan grondhervorming deel? As jy dit nie self doen nie, gaan iemand dit vir jou doen – dan gaan onteiening gebeur.

“My pleidooi is: Doen grondhervorming, so vinnig as moontlik, op ʼn verantwoordelike manier, doen dit op jou manier. Moenie dat ander vir jou voorskryf nie.”

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

65 Kommentare

jongste oudste gewildste
Johan

Jy kan self grondonteiening doen totdat jy net ‘n lappie grond oor het, maar as jy dink die massa gaan tevrede wees, begaan jy ‘n báie, báie groot fout. Die doelpale sal net verskuif word

DA BO

Maklik om te preek as jy nie self grond waarvoor jy hard gewerk het(en nie present gekry het) het nie

Buite Stander

In ‘n land met redelike mense kan dit werk. Maar hier?

TimJan

Hervorm bietjie 8% van jou salaris na my toe en ek hervorm 8% van my salaris (grond) soontoe dan neem JY ook deel aan hervorming?
Ons kan dit meer maak

marous

Baie slim plan . Kom ons begin sommer by die Kruger Wildtuin en dan het die mense kos en vuurmaak hout vir ‘n jaar . Die man leef in ‘n borrel .