Saak teen farmaseutiese reus kry meer steun

Vertex

Vertex se kantore in San Diego, Amerika. (Foto: Vertex Pharmaceuticals Incorporated)

Nog drukgroepe het toegetree tot die stryd om toegang te kry tot medisyne wat die lewens van sistiese fibrose-lyers kan red. Die hooggeregshof in Pretoria sal eersdaags ʼn saak aanhoor wat sal vra dat die farmaseutiese maatskappy Vertex gedwing word om lewensreddende medisyne aan Suid-Afrikaners beskikbaar te stel.

Dié Amerikaanse maatskappy besit tans die patentreg op die middel Trikafta in die meeste lande, onder meer in Suid-Afrika, wat beteken dat niemand hier die medikasie mag vervaardig of invoer nie. Vertex het egter ook geen ooreenkoms met ʼn maatskappy hier om dié medikasie te versprei nie en sistiese fibrose-lyers moet gevolglik miljoene rand opdok om dié middel in die hande te kry.

ʼn Suid-Afrikaanse vrou pak Vertex nou in die hof om die maatskappy te dwing om ʼn lisensie uit te reik sodat Trixacar ingevoer en teen billiker pryse plaaslik verkoop kan word.

Só ʼn lisensie laat die houer daarvan toe om ʼn gepatenteerde produk sonder die patenthouer se toestemming te vervaardig.

Geen kuur vir dié siekte

Sistiese fibrose (SF) word veroorsaak deur ʼn mutasie in gene wat ʼn wanbalans in die soutvlakke van die liggaam veroorsaak. Dit het tot gevolg dat die mukus verdik en spesifiek longinfeksie veroorsaak. Die taai mukus veroorsaak ook dat die kanaal van die pankreas wat ensieme vir sy spysvertering vervoer, verstop word.

Gevolglik word kos nie behoorlik verteer nie en waardevolle voedingstowwe word nie deur die liggaam opgeneem nie.

Pasiënte is chronies siek, moet later longoorplantings kry of is pal in en uit die hospitaal. Volgens die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Sistiese Fibrose (SACFA) is die gemiddelde lewensduur van mense wat met die toestand saamleef tot in hul 40’s.

Daar is nie ʼn permanente geneesmiddel vir die siekte nie, maar in 2019 is Trikafta vir die eerste keer bekend gestel, wat SF se vordering kan vertraag. Indien die middel vroeg genoeg toegedien word, kan dit longskade in jonger pasiënte voorkom, wat beteken ʼn longoorplanting is nie later nodig nie.

Trikafta kom in pilvorm en is volgens navorsing die enigste middel wat die oorsaak van die siekte aanspreek.

Vertex

Trikafta word as ‘n wondermiddel vir SF-pasiënte beskryf. Foto: (Vertex Pharmaceuticals Incorporated)

Die enigste haakplek? Een boksie Trikafta kos sowat $311 000 (R5,72 miljoen) per jaar per pasiënt. ʼn Generiese weergawe van Trikafta, bekend as Trixacar, is beskikbaar teen tussen R60 000 tot R70 000 per maand. Dié middel word in Argentinië vervaardig en kan slegs ingevoer word met ʼn artikel 21-aansoek vir ongeregistreerde medisyne wat deur die Suid-Afrikaanse Gesondheidsproduktebeheerraad (Sahpra) goedgekeur moet word.

Maroela Media het vroeër berig oor Janco Koorts wat met sistiese fibrose gediagnoseer is. Sy ouers moet R400 000 insamel om ses bokse Trixacar van Argentinië te kry. Hulle sal moet vlieg om dit self te gaan haal.

Janco is op die ouderdom van twee met SF gediagnoseer. Hy gebruik reeds medikasie vir sy pankreas en moet daagliks fisioterapie-oefeninge doen om te verhoed dat die slym te erg in sy longe opbou. Hy moet ook elke dag stoombehandeling ondergaan. Wanneer hy boonop ʼn kiem opdoen, is dit dikwels hospitaalsake.

Vertex immoreel, onregverdig

Cheri Nel (38) het in Februarie vanjaar ʼn aansoek by die hooggeregshof in Pretoria ingedien ná die maatskappy geweier het om ʼn lisensie aan haar toe te ken.

Nel is as sesjarige met SF gediagnoseer.

In haar hofstukke sê Nel sy bring die aansoek namens alle SF-lyers in Suid-Afrika. Sy voer onder meer aan Vertex tree onregverdig, immoreel en ongrondwetlik op.

Nel sê verder Vertex misbruik die patentestelsel, nie net in Suid-Afrika nie, maar ook in ander lande.

“Waar daar geen vooruitsig is om die prys te verhaal nie, is die respondent [Vertex] tevrede om nie die medisyne te verskaf nie, en om enige iemand anders te verhoed om die generiese ekwivalent te verskaf,” sê Nel.

Sy gaan verder en sê: “Die respondent [Vertex] se primêre doel is die meedoënlose strewe na wins. Hy het geen beswaar daarteen om sy monopolie af te dwing in lande waar sy middels onbekostigbaar duur is nie. In lande waar daar nie wins gemaak kan word nie, weier Vertex bloot om enige middels te verskaf, en die gedrag is nie net tot Suid-Afrika beperk nie.”

Volgens Nel is daar ook bewyse dat Vertex openbare fondse van derde partye en nie-winsgewende organisasies gekry het om sy SF-medisyne te ontwikkel.

Sy vra derhalwe vir ʼn hofbevel wat Vertex se optrede ongrondwetlik sal verklaar sodat ʼn permanente lisensie uitgereik kan word.

Sedertdien het die drukgroepe Treatment Action Campaign (TAC), Section27 en Dokters Sonder Grense (MSF) as vriende van die hof by Nel se aansoek aangesluit.

Volgens die groepe moet Suid-Afrika se wetgewing op intellektuele eiendom en patente meer toeganklik gemaak word sodat meer mense lewensnoodsaaklike medisyne kan bekom.

Die groepe sal onder meer bewyse aan die hof voorlê oor hoekom meer bekostigbare medisyne nodig is vir Suid-Afrika se sosio-ekonomiese landskap.

Vertex reageer

Vertex het aangedui hy gaan die aansoek teenstaan, maar het sedert Februarie lank gedraai voor hy sy opponerende stukke by die hof ingedien het.

Die maatskappy het eers later gereageer en Nel se weergawe ontken. Vertex se verweer is die ontwikkeling van nuwe middels is duur en daar is nie altyd ʼn waarborg dat dit finansieel lewensvatbaar gaan wees nie.

“Die proses om nuwe wetenskaplike ontdekkings te maak en dit in geregistreerde en toeganklike middels te omskep, is nie ʼn eenvoudige taak nie. Dit verg aansienlike koste en beleggings, en dra daarmee saam ontdekkingsrisiko’s wat jare kan neem,” sê Vertex in sy hofstukke.

“In die geval van sy SF-medisyne, het Vertex meer as een miljoen weergawes getoets, maar slegs dertien het tot kliniese proewe gevorder, en slegs vier is vir gebruik goedgekeur.”

Die maatskappy voer ook aan dat hy al samesprekings met die Cystic Fibroses New Frontiers Committee (CFNFC) gehou het oor die moontlikheid om Trikafta in Suid-Afrika beskikbaar te stel.

Vertex is glo ook sedert 2022 met drie van Suid-Afrika se mediese fondse in gesprek om befondsing vir Trikafta te reël.

“Dit is nie die werk van ʼn patenthouer wat ten doel het om nooit sy uitvindings beskikbaar te stel en nog minder na die Suid-Afrikaanse mark te bring nie. In teendeel, erken Vertex, daar is ooplopende voordeel wat sy medisyne vir SF-pasiënte in Suid-Afrika inhou en dit sal daarom sinvol wees om dit beskikbaar te maak.”

Tim Ball, Nel se regsverteenwoordiger, het by navraag gesê die span wag nog vir ʼn verhoordatum van die hof af.

“Dié saak gaan implikasies hê vir ander duur medisyne, veral die wat vir kanker aangewend word,” sê Ball.

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ’n vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

O wee, die gesang is uit! Die kommentaar op hierdie berig is gesluit. Kom kuier gerus lekker verder saam op ʼn ander artikel.