Nuuskommentaar: Begin die kaartehuis nou inmekaar tuimel?

Foto: Reint Dykema

Foto: Reint Dykema

Gaan die ANC die eerste regerende party ter wêreld wees wat sy vallende kaartehuis weer kan oprig terwyl dit aan bewind is, of gaan die momentum voortduur ongeag planne om dit te stuit? Binne die demokrasie is egter sekere dinamika’s waaraan min gedoen kan word en elke krimpende party raak.

Het die ANC se kaartehuis nou inmekaar begin tuimel? Of moet die vraag eerder lui, het die soustrein begin ontspoor?

Binne die aanloop tot ’n verkiesing en die verkiesing self is daar altyd ’n paar faktore aanwesig wat ’n invloed het op ’n party se toekoms. Solank ’n party groei, haper min en kan ’n byna eendragtige entoesiasme van leiers en lede opgebou word. Maar as die party begin krimp, begin dit lol.

Die eerste probleem begin wanneer kandidatelyste opgestel word. Lede weet baie gou wanneer hulle in onverkiesbare posisies op die lyste beland, en veral harde partywerkers kan met reg bitter wees as goeie selfbemarkers asof vanuit die niet skielik hoog op die lyste beland – en dan boonop in die verkiesingsveldtog min of meer ’n nul op die kontrak is. Van die getroue strydrosse word verwag om steeds die plakkate te gaan opsit, pamflette uit te deel, vergaderings te reël, maar hulle is by voorbaat nie op die lys van kandidate wat ’n kans staan om met ’n geveerde nes beloon te word nie.

Dit is wanneer ander politieke partye skielik met oorlopers van ander partye se raadslede kan spog. Word die prentjie egter nugterder ontleed, is hierdie oorlopers dikwels die groot lyfwegstekers en opportuniste, en beland dus selde in hul nuwe party in ’n verkiesbare posisie.

Dan is daar nog dinge soos beweerde nepotisme, of die beweerde manipulasie van leiers om hul vriende “ter wille van die gewenste rasprofiel” in te werk, dikwels uit ’n ander politieke party uit. En so kan die lys probleme aangaan.

Met die verkiesing self gebeur iets soortgelyks. ’n Party wat krimp, het skielik minder setels om sy harde lojale werkers mee te beloon. Die ACDP het homself byvoorbeeld voor hierdie verkiesing bemark as ʼn party wat uitstekende koalisies teweeg kan bring, en Swellendam is as voorbeeld genoem wat as beste munisipaliteit in Suid-Afrika uitgewys is. Maar die momentum landwyd teen die ACDP was te sterk, en die ACDP het sy setel daar verloor en stel die DA nou in staat om op sy eie te regeer.

Volgens die jongste aanduidings het die ANC sedert die laaste munisipale verkiesings in 2011 sowat 8 persent van sy steun verloor en staan nou landwyd op 54 persent. Dit beteken beheer is oor ’n hele paar munisipaliteite verloor (’n paar is gewen ook), wat beteken toegang tot tenders vir maatjies en ander voordele is nou daarmee heen.

Maar amper belangriker is dat daar nou landwyd ’n groot getal ANC-raadslede is wat nou werkloos is. Dit beteken die ANC se soustrein waarin hy kaders kan ontplooi en herontplooi, het nou aansienlik korter geword. En die verskil om werkloos of ’n raadslid in veral sommige rade te wees is aansienlik.

Kortom, hierdie verkiesing gaan bitter baie ontnugterde ANC-raadslede en kandidate op die slagveld laat, en baie van hulle sal oorsake buite hulself soek oor hoekom hulle werkloos is.

En daar is volop oorsake. Seker die grootste negatiewe faktor is pres. Jacob Zuma. Die ANC het hardkoppig gaan dobbel daarmee om Zuma as leier vir hierdie verkiesing te hou, en duidelik selfs in KwaZulu-Natal die prys betaal. Nkandla bly byvoorbeeld self ’n IVP-vesting.

In hierdie stadium lyk dit of die ANC sy beheer oor minstens sommige van die groot metropole (buiten Kaapstad wat die DA reeds beheer) aan opposisiekoalisies gaan afstaan. Selfs in Mangaung het die ANC se meerderheid tot onder die 60 persent gedaal. Waar die ANC beheer verloor het, kan nou begin werk word daaraan om onbevoegde ontplooide kaders in amptenaarsposte weg te werk. Selfs al is dit ’n langdradige proses (soos dit hoort, want almal is darem nie die SAUK nie), beteken dit nogtans hierdie poste is uitgesluit vir die verdere ontplooiing van onbevoegde kaders. En veral nou gaan daar landwyd bitter baie wees wat met groot afwagting na die ANC gaan kyk om iewers vir hulle ’n nuwe geveerde nessie te kry.

Volgens verskeie kenners kon nog geen regerende politieke party iewers ter wêreld hierdie intuimeling keer terwyl dit aan bewind was nie. Daar is baie voorbeelde, soos die Britse Arbeidersparty, waar die party uitgeval, en daarna suksesvol herstelstrategieë in werking gestel het. Gaan die ANC die uitsondering wees en die afwaartse momentum voor die volgende algemene verkiesing gestuit kry? Soos sake nou staan, oppervlakkig geoordeel, gaan die ANC met onder 50 persent van die stemme in daardie verkiesing eindig. Dit sal wel met die hulp van klein surrogaatpartye soos die Minority Front, die NFP, APC en ’n paar ander in koalisie aan bewind kan bly, maar sy soustrein gaan heelwat korter wees.

Dit kan egter wees dat die ANC nou reeds skadebeheer begin toepas en nou van Zuma as president en leier ontslae raak. ’n Bitter opvolgstryd wat die party onder verdere druk kan plaas, kan dan grootliks voorkom word deur adj.pres. Cyril Ramaphosa tot president te bevorder, en hy dan behoorlik kans kry om sy posisie te konsolideer, en bitter baie sake reg te ruk, voor Suid-Afrikaners weer stembus toe opruk.

Maar die opposisie het bloed geruik, en daar is nou ’n ontsaglik positiewe momentum. Dit is ongelukkig jammer dat Suid-Afrika in die proses gestroop word van kleiner partye wat van die belangrikste internasionale ideologieë verteenwoordig. Die Christen-demokrasie in Suid-Afrika het grootliks, selfs ten spyte van ’n groot versplintering, ’n Nuwe Wêreldse karakter aangeneem eerder as die twee Europese weergawes. So is hulle buite die gemaksone van die tipiese Afrikaner-Calvinis.

Miskien is die land nou ook in daardie posisie dat nis-verskynsels, soos groter klem op minderheidsregte, by die aanhangers daarvan swaarder gaan begin weeg as om “ondertussen” stemme “uit te leen”. Daar is plek-plek aanduidings dat die VF Plus reeds hierby begin baat het, en die aanslag op, en miskenning van Afrikaans, het stellig ook daarmee te doen. Die (erg versplinterde) opkoms van ’n bewussyn onder bruin en KhoiSan oor minderheids- en kultuurregte moet ook nie buite rekening gelaat word nie.

Kortom, wanneer die volgende algemene verkiesing plaasvind, kan die dinamika baie anders lyk as nou.

Herman Toerien

Meer oor die skrywer: Herman Toerien

Herman Toerien is ‘n veelsydige vryskutskrywer van Bloemfontein. Hy het ‘n Honneurs in Politieke Wetenskap, en kwalifikasies in Politieke Wetenskap, Staatsreg, Arbeidsreg en Ekonomie. Artikels en rubrieke uit sy pen het al in meer as 20 publikasies verskyn.

Deel van: Nuuskommentaar, Rubrieke

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

39 Kommentare

jongste oudste gewildste
Elisabeth Teir

Net een vraag:

Wie wil ‘n een party staat steun?

Lida

Brljante artikel Herman. Jy is inderwaarheid reg in die opsig dat die DA nou bloed geruik het en NIKS gaan hulle stop nie. Die soustrein se sous het suur geword en nou moet hulle maar die gevolge van hulle skelm streke dra. Mens kry sommer respek vir Maimane oor die wyse waarop hy sy toesprake lewer. Die man het immers insig en met twee meestersgrade hoe dan nou anders. Dit is ‘n skande dat ons met ‘n graad 3 kind sit om die land te regeer en wat sodoende die hele SA in die afgrond in regeer het. Ons hoop… Lees meer »

Kobus

Ek vra maar, is Cyril die beste wat ons (hulle) het? Hy het eerlik nie geloofwaardigheid nie, dalk binne sy korrupte party, waarom alle rubriekskrywers hom elke keer as die tweede messias sien, sal nugter weet, of is dit by gebrek aan ‘n werklike leier binne die ANC, iemand met integriteit. Wel, hy is darem so ‘n trappie beter as Zuma, ook maar net.

Of is dit omdat hy by die onderhandelingstafel destyds vir Roelf en kie, ore aangesit het?

Wern

Die ANC het die regruk kaart nou ook klaar te veel gespeel, hulle sou regruk na Zuma hofuitslag, hulle sou toe na die mense luister maar hulle het toe nie. Ek hoop nie hulle gaan daardie kaart weer gespeel kry nie.

Kaufman

Herman, dankie vir nog n wereldklas analise. Jy krap hier oop een van die belangrikste redes waarom die ANC agteruitgaan, wat min ander die skaal van invloed van besef. Dit is die belangrikheid om grondvlak werkers te motifeer, om harde werkers te behou en te skand van selfbemarkers.