Die stand van selfbeskikking in Suid-Afrika

Flip-Buys-krisisberaad

Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging, tydens die Beweging se krisisberaad op 5 Mei 2015 by die Voortrekkermonument. Foto: Reint Dykema

Selfbeskikking. ʼn Gelaaide woord met uiteenlopende betekenisse vir verskillende mense. ʼn Woord wat oor die eeue al vir menigte vryheid gebring het, maar waarvan die regte betekenis al net soveel uitgehol en misbruik is om opstand of verdrukking te probeer regverdig. ʼn Woord met ʼn skynbaar magnetiese aantrekkingskrag, maar wat al die slagoffer was van woordkapers soos kommuniste, linkse en regse nasionaliste en liberaliste. Maar wat beteken selfbeskikking regtig, en is dit nog toepaslik vir die moderne Afrikaner in Suid-Afrika?

Daar is reeds gesê dat selfbeskikking uiteenlopende betekenisse het. Rasse- of politieke meerderheidsgroepe soos die ANC vertolk dit as die vryheid van die bevolking van ʼn land. Hulle sien dit as algemene demokrasie sonder beheer deur  ʼn buitelandse moondheid soos in die koloniale tyd. Liberaliste sien dit as vryheid vir  ʼn individu. Waar die meerderheid dus net die bos raaksien, sien die liberalis net die boom raak. Maar volke, etniese groepe of kultuurgroepe vertolk selfbeskikking nog altyd as hulle reg op vryheid.

Selfbeskikking is ʼn reg, maar…

Daar bestaan min twyfel in die internasionale reg dat vryheid vir volke of kultuurgroepe die moderne opvatting van selfbeskikking is, maar sonder om die ander twee vertolkings uit te sluit. Dis nie net die meerderheid of die individu wat die reg op selfbeskikking het nie ‒ volke, etniese groepe en kultuurgroepe het ook daardie reg. Maar dis nie die einde van die storie nie. Hierdie reg van volke het “bepalings en voorwaardes”. Dit geld nie oral, altyd, dieselfde en onder alle omstandighede nie. Daar is min homogene lande in die wêreld. Die reg op volle selfbeskikking, soos ʼn eie land en regering vir alle volke en kultuurgroepe sal tot die grootskaalse ontwrigting en verbrokkeling van die huidige staatsorde lei as dit tot sy uiterste gevoer word. Die wêreld vrees altyd dat dit moontlik erger gevolge sal hê as die huidige verdrukking van hierdie groepe in baie lande.

Bepalings en voorwaardes

Daar is verskeie beperkings en voorwaardes vir die uitoefening van die reg op selfbeskikking:

  • Eerstens word ʼn volk se reg op selfbeskikking opgeweeg teen ʼn staat se reg op staatseenheid.
  • Tweedens kan ʼn volk nie sy reg op selfbeskikking uitoefen ten koste van ander volke se reg op selfbeskikking nie. ʼn Minderheid kan byvoorbeeld nie ʼn onafhanklike staat uitroep teen die wil van die meerderheid in die bepaalde gebied of ten koste van hulle vryheid nie. Voorbeeld: Die wêreld het die volle selfbeskikking van die 90%-meerderheid in Kosovo gesteun, maar die minderheid Serwiërs bloot minderheidsregte gegee.
  • Derdens moet laer vlakke van selfbeskikking, soos korporatiewe selfbeskikking (groepsregte) en interne selfbeskikking (gebiedsregte), eers oorweeg word. Volle selfbeskikking word eers ná ʼn lang proses as die laaste uitweg gesien, gewoonlik ná grootskaalse verdrukking deur die meerderheid en ʼn bloedige geveg.
  • Vierdens moet die praktiese voorwaardes vir selfbeskikking bestaan, soos die meerderheidsbesetting van ʼn omlynde grondgebied, die meerderheidsteun van die betrokke kultuurgroep en die demokratiese uitputting van makliker opsies soos groepsregte of interne selfbeskikking soos gebiedsoutonomie. Hierdie laaste praktiese voorwaarde bied die grootse struikelblok vir Afrikaner-voorstanders van selfbeskikking. Afrikaners het nie ’n “Skotland” wat net met ’n besluit onafhanklik kan word nie. Maar selfbeskikking het baie vorme, en is nie dieselfde as ’n “volkstaat” nie. Dit gaan ook oor die reg op besluitneming van ’n enkelpersoon, van ‘n skool se beheerliggaam en ’n universiteit se raad of ’n maatskappy se bestuur. Minderhede het ruimtes nodig waarin hulle die meerderheid is. Die Solidariteit Beweging se strategie om gevorderde vlakke van selfstandigheid te bou met sterk selfhelpinstellings, is ’n voorbeeld van ’n verbeeldingryke metode om die reg op selfbesluitneming uit te oefen.
  • Vyfdens sal ’n plan wat algemene instemming vereis oor ’n bepaalde model vir groter selfstandigheid of selfbeskikking nie werk nie. Almal stem eenvoudig nie oor alles saam nie. Daarom sal ’n oplossing soos ’n breë “staatkundige spyskaart” moet wees waar mense self kan kies wat hulle wil ondersteun en wat nie. Daar moet dus ruimte vir verskille wees, met ’n plan wat wyd genoeg is om uiteenlopende sienings te omvat. Die verstandhouding moet net wees dat mense nie dit waarmee hulle verskil, teenstaan nie. Só ’n plan is dus eenheid in verskeidenheid, of volksveelheid in plaas van volkseenheid.

Verweer van regerings

Regerings verweer hulle gewoonlik teen aansprake op selfbeskikking deur te sê dat die bevolking reeds vry is, dat die minderheid volle demokratiese regte geniet, dat individuele regte vir almal beteken die groep is ook vry, dat daar nie genoegsame bewese steun vir selfbeskikking is nie, dat Afrikaners wat dit steun net terugverlang na apartheid, en dat die praktiese voorwaardes vir selfbeskikking nie bestaan nie. In kort gebruik hulle hul meerderheidsregte om minderheidsregte te dwarsboom. Minderhede se antwoord hierop is dat algemene demokrasie in ʼn groepsgebaseerde land bloot neerkom op die strukturele oorheersing deur die meerderheid, omdat minderhede demokraties van die politieke mag oor hulself uitgesluit is.

Suid-Afrika

Wat is die huidige stand van selfbeskikking in Suid-Afrika? Die antwoord is nie positief nie. Selfs bekende voorstaanders daarvan, soos wyle prof. Carel Boshoff van Orania, het die ingewikkeldheid van die probleem goed ingesien. Hy het vereenvoudigde vertolkings van die probleem en oplossings daarvoor opsygeskuif met ʼn reguit uitspraak: “Die Afrikaner se verspreidheid oor die ganse Suid-Afrika en die daarmee gepaardgaande vervlegtheid met die SA ekonomie en die afhanklikheid van nie-Afrikanerarbeid wat ook sy ondergang as staatkundige moondheid teweeg gebring het, maak die herstel van sy vryheid nog steeds onmoontlik.”

Daar is dus ʼn direkte verband tussen die bevolkingswerklikhede en die onderskeie groepe se kanse op selfbeskikking. In ʼn vervlegte gebied word die kans op selfbeskikking beperk deurdat die meerderheidsgroep daarvoor toestemming moet gee, omdat hulle ten nouste daardeur geraak word. Hulle bly immers naby mekaar in dieselfde gebied, en modelle soos ’n soort “kultuurstad” kan ’n moontlikheid wees. Maar in ʼn redelik leë en onderontwikkelde gebied kan daar prakties tot hoë vlakke van selfbeskikking ontwikkel word sonder dat die meerderheid se instemming verkry hoef te word. Die voorwaarde hiervoor is dat dit ’n prakties uitvoerbare plan moet wees, soos die bou van ’n stad en nie ’n groot “volkstaat” nie.

In Eerstewêreldlande soos Switserland waar daar ʼn getalle-ewewig en magsewewig tussen die verskillende Eerstewêreldgroepe is, is dit normaalweg in almal se gemeenskaplike belang om vir mekaar ’n hoë graad van selfbeskikking of outonomie te gun en grondwetlik te erken. Waar daar soos in Kanada nie ʼn getallebalans tussen Eerstewêreldgroepe in ʼn Eerstewêreldland is nie, voer die kleiner groep gewoonlik ʼn politieke stryd om erkenning. Hulle lojaliteit aan die land word verkry deur hoë vlakke van interne selfbeskikking waar hulle die meerderheid vorm, en uitgebreide groepsregte waar hulle verspreid woon. Maar, soos Donald L. Horrowitz in sy gesaghebbende Ethnic Groups in Conflict opmerk, verskil dit in gemengde Eerste- en Derdewêreldgroepe en -gebiede. Waar ʼn Eerstewêreld-minderheidsgroep ʼn Derdewêreld-meerderheidsgroep oorheers, kom laasgenoemde in opstand en is die oorheersing nie volhoubaar nie. Waar ʼn Derdewêreld-meerderheidsgroep ʼn Eerstewêreld minderheidsgroep oorheers, trek die minderheidsgroep na ʼn Eerstewêreld-gebied. Dit verklaar die grootskaalse na-’94 emigrasie na Westerse state.

Die antwoord oor die stand van selfbeskikking is dus dat daar tans nie geleenthede vir volle selfbeskikking (onafhanklikheid) vir Afrikaners is nie, maar dat die deur vir ʼn proses om groter selfbeskikking te ontwikkel darem nog oop is. Die kans is dus nie groot nie, maar miskien minstens net so groot as die kans op sukses van ander strategiese opsies, soos om met die partypolitiek die meerderheidsteun te probeer kry.

Die stand van selfbeskikking kan soos volg opgesom word:

  • Die Grondwet erken die reg op selfbeskikking van die bevolking in geheel, maar laat die deur vir die selfbeskikking van kultuurgemeenskappe op ʼn skrefie oop. Die kanse vir interne selfbeskikking is natuurlik groter, maar dit sal steeds moeilik bereikbaar wees.
  • Die ANC is hewig teen etniese selfbeskikking gekant, sien dit as apartheid en as ʼn bedreiging vir nasionale eenheid, vir ANC-oorheersing en vir hulle alleenreg op die besluitneming oor die belastingbetalers se geld.
  • Die internasionale reg steun vorme van etniese selfbeskikking, maar stel streng voorwaardes daarvoor. Die internasionale reg is egter nie afdwingbaar nie en moet dus nie oorskat word as ʼn bron van hoop vir selfbeskikking nie.
  • Die grootste struikelblok vir Afrikaner-selfbeskikking is dat die praktiese voorwaardes daarvoor ontbreek. Hier word veral verwys na vereistes soos meerderheidsbesetting van ʼn omlynde grondgebied, saam met meerderheidsteun van die inwoners.
  • Die aandrang op selfbeskikking sal weer opvlam hoe swakker die ANC die land en groepe soos die Afrikaners regeer. Soos Boshoff gesê het oor die toekoms: “Die grondvraag bly die grondvraag.”

Om al hierdie redes is die grootste struikelblok vir Afrikaner-selfbeskikking nie die ANC nie, maar die feit dat die praktiese voorwaardes daarvoor tans nie bestaan nie. Die bal is dus nie in die ANC se baan om vir Afrikaners kragtens die internasionale reg selfbeskikking te “gee” nie. Daar bestaan nie ʼn voltooide gebied soos ons eie “Skotland” met meerderheidsbesetting wat net “gegee, geëis of gevat” kan word nie. Daarom sal die voorstaanders van selfbeskikking self hierdie praktiese omstandighede vir selfbeskikking moet skep as hulle vryheid wil verwerklik.

In die afwesigheid van ʼn “pasklaar” gebied kan selfbeskikking nie van “bo” af beding of gevat of deur die internasionale gemeenskap gegee word nie, want dit bestaan eerstens nog nie. Die voorstaanders daarvan sal dit moeisaam van “onder” af moet opbou. Natuurlik probeer die linkse ANC en liberale groepe om Afrikaner-selfbeskikking te dwarsboom. Dit is heeltemal te wagte, want hierdie groepe is ideologies daarteen gekant. Dis nie hulle beleid nie en daarom sal hulle dit nie bevorder nie en sal hulle dit teenstaan. Daarom is die enigste kans vir Afrikaner-selfbeskikking dat die voorstanders daarvan self die praktiese omstandighede daarvoor skep.

Alternatiewe vir selfbeskikking

Die geweldige praktiese, politieke en ekonomiese uitdagings vir selfbeskikking is presies hoekom die oorgrote meerderheid Afrikaners opsies wat makliker lyk voorstaan. Soos die Romein Sallustius gesê het: “Min mense wil vryheid hê. Die meeste verkies regverdige heersers.” Daarom probeer hulle partypolitieke opposisiestrategieë en ander planne wat makliker en meer uitvoerbaar klink. Maar as dit nie werk nie, groei die steun vir selfbeskikking weer sterk, veral as dit die enigste oorblywende moontlikheid vir voortbestaan is.

Die probleem vir minderheidsgroepe wat teen selfbeskikking gekant is, is dat hulle in ʼn bestel vasgevang is waar die meerderheid oor hulle beskik. Dit beteken dat die meerderheid oor hulle veiligheid, gesondheidsorg, dorpe en stede, pensioene, werkgeleenthede, kinders se skole, in kort, oor hulle toekoms beskik. Natuurlik beteken dit nie dat hulle die wanbestuur van die ANC voorstaan nie, maar bloot die stelsel wat hierdie wanbestuur moontlik maak. Hulle probeer “die stelsel” van binne af “regstem” deur die meerderheidsteun te probeer verkry. Dit kom neer op ʼn strategie van “regeer my beter”, eerder as “ek wil myself regeer”.

Maar daar is groot struikelblokke in die pad van ʼn gewone liberale demokrasie. Die Amerikaanse staatsman Henry Kissinger het dit treffend saamgevat: “In die Weste het demokrasie uit homogene samelewings ontwikkel. Daar was nie institusionele versperrings vir ʼn minderheid om ʼn meerderheid te word nie. In die Weste is verkiesingsneerlae gesien as ʼn tydelike terugslag wat weer omgekeer kan word. Maar in multi-etniese lande beteken minderheidstatus gereeld permanente diskriminasie en die risiko van politieke uitwissing.”

Daarom het wenlande soos Switserland, Kanada, Spanje en talle ander moderne state die gewone liberale demokrasie wat net op individuele regte gegrond is, verder ontwikkel om vir kultuurgroepe ook voorsiening te maak. Hulle grondwette gee nie net regte aan groepe nie, maar ook die magte om daardie regte uit te voer!

Suid-Afrika se Grondwet voldoen nie aan die nuutste internasionale standaarde en beste praktyke vir die beskerming van kultuurgroepe soos die Afrikaner nie. Die reeds afgewaterde groepregte in die Grondwet word magteloos gemaak deurdat die magte om dit toe te ken steeds by die meerderheidsparty berus. Daarom word die regte wat wel bestaan bloot as “verdraagsaamheidsbepalings” gesien. Ons Grondwet beskerm net meerderheidsregte ‒  soos affirmative action. Die regerende meerderheid wat oor die staatsmag en -hulpbronne beskik, word grondwetlik beskerm teen ons as maglose minderheid. Raar maar waar.

Gevare vir selfbeskikking

Benewens die struikelblokke vir selfbeskikking wat hierbo genoem is, is daar nog ʼn paar gevare vir selfbeskikking. Dit is:

  • Die gebrek aan ʼn praktiese en haalbare plan vir selfbeskikking;
  • die privatisering van die Afrikaner en die afgradering van sy historiese nasionale strewe tot dié van ’n verbruiker of individu;
  • die morele vergiftiging van die selfbeskikkingsbegrip deur dit as ʼn sinoniem vir die terugkeer na ʼn vorm van apartheid te probeer aanwend, soos om selfbeskikking as dekmantel vir rassistiese planne te probeer misbruik;
  • onoordeelkundige of onverstandige gebruik deur swak ingeligte kortbroekpolitici in ʼn poging om die Afrikaner se regmatige frustrasies te gebruik om steun vir hulle onwerkbare planne te werf; en
  • ʼn gebrek aan begrip van die internasionale reg se bepalings oor selfbeskikking, wat gewoonlik neerkom op ʼn oorskatting van die mag van internasionale handveste. Die dwaling is dat die internasionale reg gebruik kan word om selfbeskikking prakties in te stel, dit wil sê dat die reg die praktyk skep. Die werklikheid is dat die praktyk geskep moet word en dat die internasionale reg dan gebruik kan word om daardie praktyk juridies te erken.

Die toekoms van selfbeskikking

Geen verstandige minderheidsgroep op hierdie gevaarlike vasteland behoort die skrefiesdeur van selfbeskikking toe te maak nie. ’n Mens weet nooit. Daardie reg staan in die Grondwet, en in ons situasie moet álle grondwetlike ruimtes en geleenthede gebruik, beskerm en bevorder word. ʼn Grondwet is tog nie soos ʼn spyskaart waar net party regte gekies word nie. Teen die tempo waarteen die land demoderniseer en die ANC radikaliseer, sal net polities roekeloos-nalatige groepe moontlike grondwetlike opsies wegskuif. Maar daar is twee belangrike voorbehoude vir selfbeskikking. Die eerste is dat weens die Afrikaner se getalle en sy verspreiding oor die hele land, gebiedsgegronde selfbeskikking nooit die allerantwoord vir alle Afrikaners kan wees nie. Dit kan ʼn belangrike deel van die oplossing wees, maar ander planne sal steeds gemaak moet word. Tweedens sal die aansprake op ʼn gebied baie afgeskaal moet word ooreenkomstig die getalle Afrikaners wat hierdie opsie steun. In plaas van ʼn staat sal daar waarskynlik net na ʼn stad gekyk kan word, met ʼn goedgesinde omliggende gebied wat later daarby kan inskakel.

Die laaste voorwaarde vir die verwerkliking van selfbeskikking is dat die ruimtes vir selfbeskikking op ʼn wetenskaplike, planmatige en verstandige wyse benut word en nie verder polities vergiftig word met ondeurdagte planne en uitsprake nie. Alhoewel die voorwaardes vir onmiddellike en volle selfbeskikking nie nou bestaan nie, kan gebiedsgebaseerde interne selfbeskikking byvoorbeeld van onder af in laebevolkte gebiede tot hoë vlakke van outonomie soos in die geval van ʼn provinsie ontwikkel word ‒ binne die huidige grondwet.

Aanvullend of as alternatief kan ʼn Westerse stelsel binne ʼn Afrikastaat ontwikkel word deur self gemeenskapsinstellings op belangrike terreine te vestig. Dit is ʼn model van gemeenskapsgedrewe of selfdoen- kulturele selfbeskikking. Die voordeel is dat minderhede binne hierdie instellings meerderhede word wat só vir hulself selfstandige ruimtes skep waarbinne hulle belange veilig kan wees. As hierdie instellings in ʼn sambreelliggaam georganiseer word, kan dit ook as ʼn sentrale punt vir gesprekke met die regering dien. Die beste voorbeeld van hierdie strategie is waarskynlike die Solidariteit Beweging.

Indien die regering nie gehoor wil gee aan billike oproepe van Afrikaners om ons beter te regeer en om ons grondwetlike regte te respekteer nie, is die ondervinding in ander dele van die wêreld dat daar ʼn groeiende aandrang onder Afrikaners gaan kom om hulself te regeer. Soos Leopold Takawira, stigterslid van die NDP in Zimbabwe, voorloper van die ZANU, in 1960 gesê het: “We are no longer asking Europeans to rule as well. We now want to rule ourselves.”

Hierdie plasing is deur ’n onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Flip Buys

Meer oor die skrywer: Flip Buys

Flip Buys is voorsitter van die Solidariteit Beweging.

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ’n vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Die kommentaar op hierdie berig is gesluit. Kom kuier gerus lekker verder saam op ʼn ander artikel.

24 Kommentare

jongste oudste gewildste
Frik Lotz

Baie goeie artikel geskryf deur Flip Buys. Ja, daar is verskeie vorme en vlakke van selfbeskikking en ons sal moet kyk hoe ons dit gaan toepas. Minderheidsregte is uiters belangrik en die Afrikaner sal moet opstaan vir sy regte en dit ook opeis. Die enigste party wat realisties en logies dink oor hierdie aspekte is die VF Plus, vir jare al. Dit kan net voordelig wees vir die Afrikaner as die Solidariteitbeweging en die VF Plus nouer saamwerk wat betref minderheidsregte en selfbeskikking. Solidariteit beweging buite-parlementêr en VF Plus binne die parlementêre stelsel. Feit van die saak is is dié… Lees meer »

Hendrik

Ek woon in ‘n kultuurdorp en sal dit nie maklk verruil vir ‘n ‘gewone’ dorps/stads gebied. Om hier te woon is beslis bevrydend al moet ek elke dag stad toe ry om te gaan werk. Jy dink eenvoudig net anders oor alles. Jy dink skeppend omdat jy alles self moet doen. Dit is juis wat ons nodig het vir werkskepping en die toekoms. Dit is lekker, probeer dit!

Ampie

Baie nugtere uiteensetting sonder die gewone emosies oor selfbeskikking. Ek dink Mnr Buys verwoord die praktiese en onpraktiese goed. Feit van saak is dat die meerderheid Afrikaners tans nie Orania model voorstaan nie. Daar is wel opsies vir ander tipes selfbeskikking oftewel om oor jou eie bevolking te heers, wat ‘n staatkundige model in baie lande bv die Katalane is. Hierdie opsies moet plaaslik uitgebou word en prakties geimplimenteer word om te wys hoe Afrikaners selfstandig binne stede en dorpe kan funksioneer. Soos dinge nou aangaan mag dit dalk die enigste funskionele strukture wees wat oorbly.

Henk Celliers

Dit is die EENIGSTE oplossing,ek besit reeds eindom,en gaan binnekort bou,in kleinfontein,wat n hemelse op aarde.

Thomas van Dalen

Uitstekende eksegese van die begrip in ons Suid Afrikaanse konteks. Ek glo die Solidariteit beweging is op die regte pad om ‘n geloofwaardige alternatief te skep. Die grootste struikelblok vir die sukses daarvan, is die onvermoe van ons Afrikanernasie om saam te staan.