Parlementêre onteieningsdebat in krisis

land-lugfoto-grond-landbou

Foto: Magda Ehlers/Pexels.com

Die parlementêre proses ter besluitneming oor die belangrikste kwessie om in jare voor die instelling te dien – onteiening sonder vergoeding, is skielik in ‘n yslike krisis gedompel wat die land suur kan bekom as dit nie verstandig hanteer word nie.

Die ergste daarvan is dat die mees bepalende fase in die proses Dinsdag moet begin, wanneer baie van die voorste rolspelers in die ekonomie, die landbou, die burgerlike samelewing en die akademie hul insette sal lewer, noudat die proses van deelname deur die algemene publiek – skriftelik en in openbare voorleggings – afgeloop het.

Dit behoort in baie gevalle te lei tot feitelike debat van hoogstaande vlak – die bestes onder die deelnemers sal weet emosie gaan in hierdie geval nie tot intelligente, algemeen voordelige en potensieel algemeen aanvaarde oplossings lei nie.

Elke organisasie wat ‘n voorlegging maak, kry tien minute om hul saak te stel, waarna hulle vir dertig minute lank ondervra sal word deur die politici wat dien op die parlementêre ad hoc-komitee vanwaar die aanbeveling ten gunste van, of teen, ‘n grondwetlike wysiging sal kom.

Een van die interessante deelnemers Dinsdag is die uitgesproke burgerregtegroep Afriforum, wie se voorlegging gedoen sal word deur die adjunk- uitvoerende hoof, Ernst Roets.

Die verwagting is dat Roets veral aan vier kwessies aandag kan gee in sy voorlegging.

Eerstens meen Afriforum dat wit Suid-Afrikaners nie voor die voet daarvan beskuldig kan word dat hulle nie die reg het om grondeienaars te wees nie – elke geval moet feitelik en op meriete behandel word.

Tweedens is dit bekend dat Afriforum meen die wyse waarop grondhervorming veral die afgelope tien jaar deur die staat hanteer is, ‘n klaaglike mislukking was en moet verander.

Derdens is Afriforum gevolglik van mening dat baie van besluitnemers in die politiek, die regering en die staat eerder die mag van die staat wil versterk as om die voordeligste oplossing vir die Suid-Afrikaanse ekonomie te bereik.

Vierdens sal Afriforum na verwagting empiriese voorbeelde noem van hoe swart pioniersboere deur die staat benadeel en ondermyn eerder as gehelp en bemagtig word.

Daar is egter nou ‘n nuwe en potensieel rampspoedige verwikkeling wat soos ‘n groot skaduwee oor die hele belangrike proses hang. Die afgelope naweek het dit naamlik aan die lig gekom dat die medevoorsitter van die komitee, die ANC-LP Vincent Smith, honderde duisende rand ontvang het van die omstrede maatskappy Bosassa, wat enorme tenders van die departement van korrektiewe dienste ingepalm het terwyl Smith voorsitter was van die parlementêre portefeuljekomitee oor korrektiewe dienste – en dus die bepalende rolspeler was in die liggaam wat die oorsigtelike rol moes uitoefen oor die wettigheid en geldigheid van die Bosassa-kontrakte – wat deur ontsettend baie kenners as hoogs bedenklik beskou word.

Die inligting wat oopgevlek is, berus op stewige en op die oog af onweerlegbare skriftelike bewyse, wat dit bykans seker maak dat Smith sy pos sal moet ontruim.

Vir die vind van ‘n min of meer wedersyds aanvaarbare oplossing oor onteiening sonder vergoeding kan so ‘n onttrekking van Smith bitterlik groot moeilikheid voorspel. Tot dusver was hy deurlopend die persoon wat by uitstek gesorg het dat die proses ordentlik en georden bly, en dat alle menings gehoor word sonder intimidasie.

Smith het ook vas gestaan teen sommiges in sy eie party, die ANC, se aandrang dat ‘n tweede geleentheid geskep moet word vir openbare skriftelike voorleggings om heropen te word – ‘n duidelike poging om die syfers te verander, want dit lyk tans asof die by verre die meeste Suid-Afrikaners wat skriftelike voorleggings gemaak het, teen die ANC se voorkeur is om onteiening sonder vergoeding makliker haalbaar te maak.

Hieroor is Smith kennelik binne die reëls reg, maar dit het die meer populistiese deel van die ANC baie kwaad gemaak, en vir hulle sal die Bosassa-onthullings op die beste moontlike tyd kom.

Gegewe konsekwente uitsprake wat die konstitusionele hof oor baie jare gemaak het rakende die belangrikheid van behoorlike en saakmakende openbare raadpleging – en die honderde duisende landsburgers wat deelgeneem het – is die huidige stand van die skriftelike voorleggings se voorkeur ‘n enorme faktor wat die populistiese deel van die ANC se voorkeur geregtelik kan laat ontspoor.

Smith, wie se Bosassa-gedrag totaal onverwags is vir haas alle gesoute parlementêre deelnemers, is min of meer oral beskou as miskien die mees onkreukbare en die strengste komiteevoorsitter in die parlement. Hy het trouens twee jaar gelede die gesogte eerbewys ingepalm dat die Sunday Times hom as beste komiteevoorsitter in die parlement aangewys het – vir sy vreeslose voorsitterskap en weerstandigheid teen politieke druk as voorsitter van die parlementêre ad hoc-komitee oor wanbestuur by die SAUK.

Maar nou is Smith se loopbaan basies oor, en veral gematigde Suid-Afrikaners sal die hart vashou en straks vra vir ‘n bestiering gegewe dat die ANC nou ‘n nuwe medevoorsitter (saam met die ANC-LP Lewis Skweyiya) moet aanwys om hierdie uiters gevaarlike boot te stuur.

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ’n vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Die kommentaar op hierdie berig is gesluit. Kom kuier gerus lekker verder saam op ʼn ander artikel.

20 Kommentare

jongste oudste gewildste
Paul

En CR het vandag vir die Chinese beduie die vrese oor die grondonteiening sonder vergoeding en die wysiging aan die grondwet, het nou rustig geraak.

Neutraal

In die 90 jare was daar n hoogs senior offesier in korrektiewe dienste wat uitgevang was met korrupsie soos nou bekend. Daar was baie vinnig teen hom opgetree en is vinnig uit die dep. Deesdae is dit ondersoek op ondersoek, verhoor op verhoor en niks gebeur verder nie. Kry moontlik ook nog n goue handduk vir dit wat die oortreder gedoen het. Tragies

Nou ja Toe.

Die man is inherent korrup.
En steeds word sy ‘bona fides’ opgehemel.
Het FW & Kie jul dan niks geleer nie?

Jerry

Dit is n bestiering dat Smith uitgevang is, n meer redelike persoon mag dalk net nou sy plek vul wat ek glo sal gebeur. Op punt 3 en 4 van Afri-Forum se voorlegging moet hulle uiters versigtig wees om nie verder in onguns te verval van die parlementere komitee deur die regerende party te blameer. As jy nou niks goeds kan se van ander partye, bly eerder stil!

John

CR en Xi is skielik bloedbroers en CR verdedig die Sjinese as onoortreflik betroubaar… sonder bewyse nogal… maar hy sal weet hoekom. Trump se Tweet het dalk iets hiermee te doen. Die ANC-president (hy is blykbaar nie die Afrikaners s’n nie) verwys na die Boere se kamma aardsonde en se onteiening sal nie voedselsekerheid skaad nie, maar swyg soos die graf oor wie die voedsel gaan produseer. Eers May en dan Xi. Wie is volgende. In 1993 het die hele wereld die ANC se droomplanne besing. Nou gaan dit maar drupsgewys.