1838 en 2018 – Twee dramatiese jare oor grond

Dr. Dirk Hermann, die bestuurshoof van die vakbond Solidariteit.. (Foto: Maroela Media)

Hierdie artikel is ’n opsomming van die toespraak wat dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit, op Geloftedag by die Brits Geloftefees gelewer het:

17 Februarie 1838. ʼn Doodsnag – onverwags. Die Zoeloe-impi’s is oral. Hulle skreeu, vroue skreeu, kinders skreeu en babas huil. Klein Johanna van der Merwe gee nog koeëls vir haar pa aan en toe is hy dood, en sy sien haar familie is dood. Sy vlug na die Prinsloos se waens en al een wat daar leef, is klein Catherina. Die Zoeloes oorval hulle. Johanna word 21 keer deur assegaaie gesteek, klein Catherina 24 keer. Die Zoeloes dink hulle is dood en gooi hulle op die platklip onder die suikerbosboompie waar hulle ander kindertjies se lyfies ook gegooi het. Met haar laaste krag trek Johanna die lykies van die ander kinders oor haar en Catherina. Onder die liggaampies hou die twee 12-jarige beste maatjies mekaar se hande vas.

“Hulle lewe! Klein Johanna en Catherina lewe!” roep oom Dail Bezuidenhout. Hy het rook gesien en saam met sy agterryer na die plek gejaag. Angstig word lykies van kinders wat vermoor is van die twee dogters afgetel. Hy lê hulle onder die suikerbosboompie neer. Om hulle is verwoesting. Die grootste kindermoord in een nag in Suid-Afrika se geskiedenis. 185 kinders, 41 mans, 56 vroue en 250 diensbodes is by Bloukrans en Boesmansrivier vermoor.

Johanna het opgestaan al was die dood rondom haar.

ʼn Duikboot in die Suid-Afrikaanse vloot is na haar vernoem. Die nuwe regering het na 1994 die Johanna van der Merwe-duikboot se naam na Assegaai verander.

Vanjaar is dit 180 jaar na die Bloukrans- en Boesmanspruit-moorde en Bloedrivier. 1938 en 2018. Die twee jare het ʼn gemeenskaplike kenmerk; hoogdrama oor grond!

  1. Die jaar begin met ietwat van ʼn opwinding. Daar is ʼn kans vir grond. Dingaan, die koning van die Zoeloes en die Voortrekkerleier, Piet Retief, sluit ʼn ooreenkoms oor grond.

Op 6 Februarie teken Dingaan die traktaak. Hy nooi Retief na ʼn geleentheid waar sy krygers hulle sou vermaak, maar hy roep uit: “Maak dood die towenaars!” en Retief en sy manskappe, insluitende sy seun, word na Hlomo Amabuto geneem. Retief moet eers kyk hoe sy seun en die res van sy geselskap wreed deur Dingaan vermoor word en daarna word hy vermoor.

Na die moord op Piet Retief het die Zoeloe-impi’s uitgetrek om die trekgeselskap aan te val. Op 17 Februarie 1838 vind die groot moord langs die Bloukrans- en Boesmansrivier plaas.

Daar was min hoop oor. Die Voortrekkers was verslae. Die Groot Trek was op ʼn mespunt.

Op daardie stadium was die nuus van Retief en sy manskappe nog nie bekend nie.  Op 20 Februarie kry hulle die verpletterende nuus van die moord.

Op 27 Februarie skryf ʼn hartseer Lenie Retief aan die Trekkers:

Wanneer die slaap my snags ontwyk en ek wonder wat ek moet doen, dan probeer ek dink welke raad Piet my sou gegee het. Wat sou hy nou vir ons almal gesê het, hoe moet ons optree. Julle uitdagings is drieledig: beveilig julle jeug se toekoms, dan is julle eie toekoms ook veilig; moenie moed verloor nie, maar slaan die hand aan die ploeg en woeker met die talente wat die Allerhoogste aan julle gegee het; en staan saam, want niemand kan die uitdagings wat hierdie wêreld bied, alleen te bowe kom nie. 

Die spanning met Dingaan was nog nie opgelos nie. Andries Pretorius arriveer op 22 November by die laer. Hy word as die nuwe kommandant-generaal aangewys.

Twee dae later verlaat Pretorius die laer met 464 mans en 64 waens op ʼn strafekspedisie teen Dingaan.

16 Desember – die Slag van Bloedrivier.

Die Zoeloes het gereed gemaak om die Voortrekkers uit te wis.

Intussen het Pretorius en sy manne gereed gemaak om die Zoeloes te straf.

ʼn Groot botsing het gewag. Die trekkers vorm ʼn laer. Vroegdag val die Zoeloes aan. Die Voortrekkers skiet terug. Hulle dryf die Zoeloes laag vir laag terug. Teen 11:00 die oggend is die Zoeloes gedemoraliseer en vlug.

Die oormag was 20 Zoeloes teen een Voortrekker, maar 3 000 Zoeloes dood en geen ongevalle aan Voortrekkerkant nie.

Terwyl Zoeloe‑boodskappers die slegte tyding van hulle verpletterende nederlaag na Dingaan geneem het, het die Voortrekkers die aand na die geveg in hulle laer ʼn dankdiens gehou.

Op 21 Desember vind Andries Pretorius die beendere van Retief en sy manne asook die ongeskonde traktaak in Retief se knapsak.

2018 – 180 jaar later en ons was weer in ʼn jaar van hoogdrama oor grond in Suid-Afrika. Die onderliggende emosie in die debatte was dat wittes grond gesteel het, hulle word as kriminele uitgekryt, en kriminele moenie vergoed word nie. Die openbare verhore was met emosie belaai en historiese drogbeelde is gebruik om wittes aan te kla, skuldig te bevind, en met onteiening sonder vergoeding te straf.

Op 4 Desember het die parlement besluit dat artikel 25 van die Grondwet gewysig moet word sodat dat dit spesifiek bepaal dat onteiening sonder vergoeding vir grondhervormingsdoeleindes toelaatbaar is. Die ANC-parlementslid en medevoorsitter van die grondwetlike hersieningskomitee het gesê: “Die mense wil hulle grond hê, gee hulle wat hulle wil hê. ʼn EFF-parlementslid se opmerking was: “Ons het vandag die boer se grond gevat.” ʼn Deel van die parlement het struggle-liedere gesing.

Die gronddebat van 2018 kan egter nie sonder 1838 gevoer word nie. 1838 trek ʼn streep deur die historiese drogbeeld dat wittes net boos en krimineel is, gronddiewe is wat verdien om gestraf te word.

Afrikaners het oor die algemeen hard gewerk vir hul grond, dit met sweet gekoop en baie het gesterf in hulle stryd om grond. Die anderkant van die grondmunt word nie genoeg vertel nie.

Wat leer ons ná 180 jaar uit 1838?

  1. Afrikaners het nie net ʼn kriminele geskiedenis nie. 1838 trek ʼn streep deur die eenvoudige meesterverhaal van wit oortreder en swart slagoffer.
  2. Ons leer van opofferings, swaarkry en opstaan, maar die groot verskil wat geensins in vandag se gronddebat in ag geneem word nie, is dat 1838 ons leer van die traktaak wat ongeskonde in Retief se knapsak gevind is.
  3. Ons leer dat verskillende groepe verskillende vergrype in hulle geskiedenis het. Niemand kan op ʼn skoon geskiedenis aanspraak maak nie.
  4. 1838 leer ons dat ons moet doen wat die Gelofte vra: Dat ons vir ons kinders moet vertel. Ons kinders moet ʼn gebalanseerde prentjie van die geskiedenis kry.
  5. Ons leer van Johanna van der Merwe wat letterlik tussen die dooies opgestaan het. Wat verder getrek het en voluit geleef het.
  6. 1838 leer ons van Lenie Retief wat in smart sê moenie dat julle hartseer julle verlam nie. Daar is ʼn jong geslag tussen julle wie se toekoms in julle hande is.
  7. Ons leer van die belangrikheid van ʼn laer. Mense verwys dikwels neerhalend daarna om laer te trek. Bloedrivier leer ons dat ons ons laer selfs moet versterk.
  8. 1838 leer ons dat ʼn dramatiese ingryp onverwags die loop van die geskiedenis kan verander. Vir die Voortrekkers was die einde van die trek in sig. Die oorwinning by Bloedrivier was teen die verwagting in.
  9. Die Groot Trek leer ons dat ons gebondenheid aan grond baie diep is. Grond is nie vir ons ʼn simbool van bevoorregting, mag of rykdom nie. Grond is vir ons identiteit.
  10. Bloedrivier leer ons van ʼn Gelofte in die laer. Die krag van verbondenheid aan Christus. Dit leer ons van ʼn smeekgebed vir krag en ʼn dankgebed vir genade.

180 jaar later en ons kan Johanna van der Merwe in ere herstel.

Johanna, die Zoeloes kom onverwag,

Johanna, die Zoeloes moor vroegdag,

Johanna, pa se geweer gelaai,

Johanna, 24 steke van die assegaai,

Johanna se skild die maatjies se lyf,

Johanna hou Catherina se handjie styf,

Johanna, sy lewe al was om haar die dood,

Johanna, sy trek weer, die toekoms is groot,

Johanna gee hoop,

Johanna staan weer,

Ek is Johanna,

Amen, my Heer.

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Dirk Hermann

Meer oor die skrywer: Dirk Hermann

Dirk Hermann is die bestuurshoof by Solidariteit.

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

36 Kommentare

jongste oudste gewildste
Hendrik UAE

Baie dankie mnr.Herman. Hier ver vandag verlang ek na mede Afrikaners en is ek trots op my herkoms en geskiedenis.In my hart het ek die gelofte fees bygewoon nadat ek dit vroegoggend gelees het.Mag die Vader ons seen met geloof en wysheid en wanneer dit moet,met krag en dapperheid.

Koos

Vergeet hierdie nooit, oiit nie!!!

“When you are going through a difficult time, God wants you to believe that you are never alone because He Himself has said that He will never leave you nor forsake you (see Hebrews 13:5). As the object of His care, He will take care of you for the rest of your life. You are never alone and always cared for!”

Koffie

Baie dankie Dirk Herman, ons hoop en glo nog elke dag dat die boere gaan laer trek in Suid Afrika. Ons het nog hoop al herdenk ons die dag saam met julle in die buiteland.

RG

Dankie Dirk Hermann, jou skrywe het my hart bereik en my verstand verryk.

Philip

Dankie Dirk Herman. Ons moet die Gelofte Dag onder die aandag van ons jong Afrikaners bring. Hulle weet nie van dit nie en die geskiedenis is uitgewis.