Die Afrikaner en sy koerant

koerant

Argieffoto

(Die opskrif is ontleen aan een van Schalk Pienaar, eerste redakteur van Beeld, se hoofstukke in sy biografie Getuie van groot tye.)

Onlangs het ek Schalk Pienaar se outobiografie op ’n stowwerige rak in ’n klein boekwinkeltjie in die Karoo ontdek. Pienaar het die manuskrip slegs tien dae voor sy dood in 1978 voltooi. Reeds in die voorwoord meld die digter DJ Opperman dat Pienaar bestem was vir groot dinge. Met ’n blitsvinnige en feillose strategie het hy die noorde van die land stormgeloop en Die Beeld gevestig as die voorste nuuskoerant.

Onder Pienaar se leiding het Die Beeld wat aanvanklik as Sondagkoerant verskyn het se sirkulasiesyfers ontplof. Joel Mervis, sy magtige Engelse teëstander en redakteur van die invloedryke Sunday Times het Pienaar onthou as “the man who pulled off the most spectacular newspaper coup in the history of the South African Press”. Sy tydgenoot en bestuurder, Dirk de Villiers, gaan nog verder: “Binne enkele jare het hy en sy span Beeld uit die grond uit opgebou tot die suksesvolste koerantonderneming in die land se geskiedenis – inderdaad een van die merkwaardigste suksesse ook aan wêreldstandaarde gemeet.”

Teen die einde van sy eerste jaar het Die Beeld 112 458 eksemplare per uitgawe verkoop. Teen 1970 het Die Beeld se sirkulasiesyfers geklim tot 355 820. Binne 5 jaar het meer as ’n miljoen Afrikaners Die Beeld gelees. Na die totstandkoming van Rapport het Beeld in 1974 as ʼn dagblad onder Pienaar se leiding verskyn, met net sulke groot suksesse en gewildheid. Dit gemeet teen die agtergrond dat dr Verwoerd en die Transvaalse Nasionale Party ’n boikot teen die koerant verklaar het nog voordat hy verskyn het.

Pienaar se sukses was te danke aan veral twee strategiese vertrekpunte:
1. In die sestiger- en sewentigerjare was daar ’n tradisie dat Afrikaanse koerante beskou is as die spreekbuis van Afrikaanse instellings. Die Afrikaanse koerant het volgens dié tradisie geen ander bestaansreg gehad as ’n publisiteitsagent en goedprater van die establishment nie. Pienaar wou met Beeld die tradisie op sy kop keer deur nooit ’n naprater te wees nie. Om die waarheid te sê, het Pienaar uit sy pad gegaan om sy Afrikanerlesers bloot te stel aan menings buitekant die laer. Vir hom was een van die koerant se kernfunksies om nie vandag te gebruik om gister te aanvaar nie, maar om sy lesers eerder te help om môre tegemoet te gaan. Uitgesproke rubriekskrywers soos GH Caplin, Dennis Worrall, Henry Katzew en Andre Brink het carte blanche gekry om Afrikaners intellektueel uit te daag en grense te verskuif. Pienaar het die rubriekskrywers egter nie toegelaat om Afrikaners te verkleineer of te etiketteer nie. Die lesers het Beeld se vrye benadering oor Afrikanersake verwelkom en sirkulasiesyfers het die hoogte ingeskiet. In die proses het baie Afrikanerorganisasies Beeld-vriende geword. ’n Vriendskap wat vandag onder groot druk en spanning verkeer.

2. Pienaar was deeglik bewus van die feit dat vanweë Suid-Afrika en die Afrikaner se besondere omstandighede, die meningsgaping tussen ’n Afrikaanse koerant en sy lesers groter sal wees as wat dit normaalweg is in ander Westerse demokrasieë. Sy onomwonde standpunt was dat geeneen van die twee kante ’n breuk kan bekostig nie. Die Afrikaanse koerant moet altyd ten minste ’n voet in die deur van Afrikanerinstellings hou, anders maak hy homself magteloos, terwyl Afrikanerinstellings die koerant nodig het om te kan groei en grense te skuif. Pienaar het die dinamiese verhouding beskryf as: “onafhanklikheid in gebondenheid” en “vriendskap in spanning”. Hierdie formule was vir hom noodsaaklik vir beide se groei.

In die konteks van nuwe spanning in die verhouding tussen die Afrikaners en Beeld is dit goed, selfs noodsaaklik, om die eerste redakteur se raad weer af te stof. Die huidige verhouding word ongelukkig gekenmerk deur onafhanklikheid en spanning, terwyl daar min te bespeur is van vriendskap en gebondenheid. Terwyl talle meningsvormers bekommerd is oor verharding in gesindheid, die polarisering in die Suid-Afrikaanse samelewing en die verdwyning van die middelgrond, is dit ’n legitieme vraag om te wonder in watter mate bou Beeld ’n gemeenskaplike middelgrond of dra Beeld by tot die verharding, vervreemding en polarisasie van sy Afrikanerlesers?

Feitelik al die Afrikaners wat ek ken, is gebalanseerde en gematigde mense wat oor dieselfde dinge as die meerderheid Suid-Afrikaners bekommerd is. Afrikaners sal hard werk om die grondwet te versterk en om SA se demokrasie suksesvol te maak. Afrikaners wil graag fokus op die werklike aktuele kwessies en ook ’n bydrae aan die oplossingskant lewer. Hoekom beleef Afrikaners nie dieselfde spanning met Rapport, Volksblad of Die Burger nie? Die koerante neem dikwels tog ook standpunt teenoor Afrikaners in. Afrikaners en die koerante verskil tog ook dikwels oor verskeie kwessies.

Dalk is een van die redes dat Beeld Afrikaners aan die hand van die Mellville-minderheid se linkse ideologiese raamwerk beoordeel. Nog erger verwag Beeld van sy Afrikanerlesers om soos die Melville-minderheid te dink en te doen. Soos wat Beeld se huidige redaksionele beleid verder en verder links skuif van die middelgrond, het Afrikanerstemme feitlik uit Beeld se rubrieke verdwyn. Debatte oor Afrikaners en hul kultuur in vyandskap tot op breekpunt gevoer. In plaas daarvan dat Beeld geloofwaardige leiding aan sy Afrikanerlesers gee, word die lesers vervreem. Mens kan net wonder wat is volgende in Beeld se visier?

Die gevolge is duidelik sigbaar. Beeld se sirkulasiesyfers daal kwartaalliks tot nuwe laagtepunte. Aan die einde van die eerste kwartaal van 2014 was Beeld se sirkulasiesyfer maar net 62 766. ’n Invloedryke en bekende uitgewer het op die sosiale media opgemerk dat die Vryheidsfront Plus driemaal meer stemme het as wat die Beeld kopers het. Dit moet seker ’n bitter pil wees. Die gerugte dat Beeld en Volksblad moet saamsmelt, herinner ook sterk aan die samesmelting tussen Dagbreek en Landstem vroeg in 1968 om hulle tanende sirkulasiesyfers kunsmatig op te jaag. Selfs dit kon Dagbreek nie van uiteindelike ondergang red nie. Daar sou seker aangevoer kan word dat alle koerante se sirkulasiesyfers tans onder groot druk verkeer, maar Beeld se eerste redakteur sou dit nie as verskoning aanvaar of aangebied het nie. Pienaar het die algemene wysheid dat dalende sirkulasiesyfers ʼn teken is dat Afrikaanse koerante se tyd uitgedien is verkeerd bewys.

In die huidige politieke klimaat sal daar seker baie Afrikaners wees wat bly sal wees oor Beeld se krimpende sirkulasiesyfers. Daar sal seker ook Afrikaners wees wat nog blyer sal wees as Beeld se deure finaal sluit. So ’n redenasie is kortsigtig en ’n fout. Die pleidooi is eerder dat die verhouding tussen Beeld en sy Afrikanerlesers moet herstel word op die basis van Pienaar se bewese suksesformule van onafhanklikheid in gebondenheid en vriendskap in spanning. Afrikaners het Beeld nodig, soos wat Beeld sy Afrikanerlesers nodig het.

Beeld en Afrikaners het baie meer met mekaar in gemeen as wat hulle verdeel. As Beeld verdwyn, verloor nie net Afrikaners ’n belangrike politieke stem nie, maar verloor Afrikaans ’n belangrike taalstaanplek in die noorde. Afrikaners het nodig om blootgestel te word aan verskeie standpunte regoor die breë politieke spektrum. Suid-Afrikaners het ook nodig om Afrikaners se stem te hoor.

Afrikaners mag egter nie van Beeld verwag om hul naprater en spreekbuis te wees nie. Dit is onbillik. Beeld was dit nooit en sal dit ook nooit wees nie. Afrikaners kan wel van Beeld verwag om nie geëtiketteer en gemarginaliseer te word nie. Afrikaners kan wel van Beeld wyer blootstelling en ander menings vra as dié van die Melville-minderheid. Afrikaners mag van Beeld respek verwag.

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Danie Langner

Meer oor die skrywer: Danie Langner

Danie Langner is die Besturende Direkteur by die FAK.

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

40 Kommentare

jongste oudste gewildste
Hennie

Beeld en so ook meeste ander afrikaanse koerante is stadig maar seker aan die kwyn. Die meeste mense weet hoekom dit gebeur. Die joernaliste wat vir hulle skryf is besig om hulle eie koerante te kelder deur artikels te plaas wat die Afrikaner kwaad maak. Of nie goed te skryf wat ons wil hoor nie. n Afrikaanse koerant het Afrikaanse lesers. Dus is dit n verkeerde ding om BEE aanstellings binne so koerant te maak. En soos dit nou maar gaan, is die BEE aanstellings gewoonlik in senior poste. Dus moet daar geskryf word wat die BEE manne wil he… Lees meer »

Deon van rensburg

‘n Baie interessante artikel Mnr Langner. Ek verskil egter van u met die volgende: “… verloor nie net Afrikaners ’n belangrike politieke stem nie, maar verloor Afrikaans ’n belangrike taalstaanplek…”. Beeld – en Naspers oor die algemeen – bedryf ‘n linkse ideologie wat nie in pas is met die meeste Afrikaners wat ek ken nie en is dus nie ‘n geldige argument nie, dit sluit ook aan by die stelling oor taal staan plek. Beeld bevorder die “Afrikaanses” neologisme wat deur Jakes Gerwel ingeprent is op die Naspers diskoers – ‘n mitiese Afrikaans sprekende van geen historiese, kulturele, etiese of… Lees meer »

marlene muller

as beeld en die afrikaanse koerante nie saam met ons Afrikaners kan staan nie stel ek nie belang om hulle te ondersteun nie, daar woed niks gese as zuma en malema die [struggle song] sing van kill the boer kill the famer nie maar laat Steve Hofmeyer net dit waag om die stem te sing dan is julle soos die engelse se up in arms en as gevolg van die struggle song word die wittes en vernaam die boere vermoor en mens sien niks in die koerante of op die nuus daarvan nie, aan watter kant is julle nou eitlik… Lees meer »

Andries

Danie, Schalk Pienaar was redakteur van “Die Beeld” in die jare 60. “Die Beeld” en “Dagbreek” het in 1970 saamgesmelt en “Rapport” geword. “Beeld” in Johannesburg is eers in 1974 gestig. Dis twee koerante waarby Pienaar betrokke was – nie ‘n enkele titel nie. En die sirkulasiesyfers wat jy noem is dié van “Die Beeld” in die jare 60 toe dit ‘n Sondagkoerant was. Jy kan nie Beeld se huidige sirkulasiesyfers daarmee vergelyk nie.

Andries Gouws

Danie, hierdie vergelyking is ‘n fout: “Dit is nog meer kommerwekkend dat Beeld se sirkulasiesyfers vandag amper die helfte minder is as in die moeilike beginjare van 1965.”
Beeld het in 1965 nog nie bestaan nie.
Twee koerante is hier ter sprake. “Die Beeld” onder Pienaar in die jare 60 was ‘n Sondagkoerant wat in 1970 met “Dagbreek” saamgesmelt het om “Rapport” te word.
Die huidige Beeld is eers in 1974 gestig.