Robert Mugabe: Verkeerd teenoor verkeerd

Robert Mugabe (Foto: Wikimedia Commons)

Die dood van oudpres. Robert Mugabe illustreer opnuut in welke mate die geskiedenis in mindere of meerdere mate ’n greep op die hede het. Want die wortel van baie van wat ná Mugabe se magsoorname in 1980 gebeur het, kan gevind word in die geskiedenis van Mugabe en sy party – die Zimbabwe African National Union (Zanu) – in die jare sestig en sewentig.

Iets soortgelyks geld vir ons eie ANC, maar meer daaroor later.

Die mees gesaghebbende studie van die Rhodesiese rebellebewegings ná Ian Smith se eensydige onafhanklikheidsverklaring in 1965 is Stuart Doran se Kingdom, Power, Glory: Mugabe, Zanu and the Quest for Supremacy 1960-1987. Daarin gaan hy diep in op Zanu se opstand teen die Smith-bewind, maar, belangriker, op die stryd om die mag onder die swart opstandelinge self.

Die beweging wat al in 1961 teen die koloniale bewind begin agiteer het, was die Zimbabwe African People’s Union (Zapu) van Joshua Nkomo. Zapu is egter in 1962 tot verbode organisasie verklaar, en het ná 1965 ’n gewapende stryd teen die Smith-regering begin voer.

Deels omdat dit aanvanklik ’n klaaglike mislukking was, maar ook weens die leiers se botsende persoonlike ambisies, het Zapu in 1963 geskeur met die afskeiding van Zanu. Zapu het sy hoofkwartier mettertyd in Zambië gevestig en Zanu syne in die onafhanklike Mosambiek.

Teen hierdie tyd het ’n nuwe faktor sy opwagting gemaak: Robert Gabriel Mugabe, uiters intelligent, maar terselfdertyd buitengewoon kil en meedoënloos.

Mugabe is in 1924 gebore en het, onder meer, aan Fort Hare in Suid-Afrika gestudeer voordat hy weens sy revolusionêre aktiwiteite in hegtenis geneem is en tien jaar agter tralies in Rhodesië deurgebring het.

In 1975 is hy vrygelaat, waarna hy onmiddellik na Mosambiek uitgewyk en sy skouers en elmboë begin gebruik het om die leiding van Zanu oor te neem. Zanu was destyds in ’n effense leiervakuum, wat dit vir hom makliker gemaak het.

In dié tyd het Mugabe sy ware kleure getoon. Op grond van die historiese bronne kom Doran tot die gevolgtrekking dat Mugabe “ ’n geweldskultuur ingedrink het, maar nie self ’n regstreekse deelnemer was nie”. En: Geweld was vir Mugabe “die mees effektiewe en bevredigende manier om met mededingers van welke aard dan ook om te gaan. Dit was geen afwyking nadat Zanu in die regering beland het nie.” Reeds in die jare sestig, wys dokumente – volgens Doran – dat Mugabe se verbintenis tot geweld “absoluut” was.

Met ander woorde, Mugabe was eintlik reg van die begin af ’n stoomroller wat geen teenstand of mededinging van enige aard geduld het nie. Dit, saam met Joshua Nkomo se weifelagtigheid, was die belangrikste rede waarom hý in 1980 die nuwe Zimbabwe se eerste minister (en later president) geword het.

Sy kil manier om potensiële teenstanders, sonder om ’n oog te knip, uit die weg te ruim is ná 1980 voortgesit. Terwyl hy – takties besonder slim – voorgegee het dat hy die hand van vriendskap na die wit mense uitsteek, het hy Zapu met ongebreidelde geweld platgeslaan.

In ’n dik, gedetailleerde verslag van 440 gedrukte bladsye het die Zimbabwiese Katolieke Kommissie vir Geregtigheid en Vrede en die “Legal Resources Foundation” in Harare die massamoord op maklik 20 000 mense in die jare tagtig geboekstaaf. Op bevel van Mugabe het die leër se berugte Vyfde Brigade, wat deur Noord-Koreaanse instrukteurs opgelei is, in Matabeleland (waar Zapu sy steun gekry het) ingevaar en mense in hul hordes afgeslag.

In ’n voorwoord tot die 2007-uitgawe van die verslag skryf Elinor Sisulu, skoondogter van die ANC-leiers Walter en Albertina Sisulu en self afkomstig uit Zimbabwe, hoe sy haar skaam wanneer sy die verslag lees:

At the time many of us were too enamoured of our own great liberation hero to allow ourselves to confront all the evidence of his direct complicity. Zimbabweans were not prepared to see the fly in the ointment of their newly found peace.

Sy skryf van:

Physical and psychological torture, rape and other forms of sexual abuse, starvation of the population, burning of homes and granaries, disappearances, bodies thrown down mineshafts and murders …

Sisulu is eerlik genoeg om te raak aan ’n verskynsel wat ook op Suid-Afrika en die ANC van toepassing is.

As historikus kan ek rasioneel verklaar waarom die Smith-bewind aan die mag probeer vasklou en waarom Afrikaners apartheid in Suid-Afrika toegepas het. Synde self ’n Afrikaner, gaan dié rasionele verklaring selfs met ’n tikkie geneentheid gepaard.

Tog, as méns wat vryheid, demokrasie en Christelike naasteliefde aanhang, moet ek erken dat Smith-hulle se baasskap en apartheid moreel verkeerd was.

Mugabe se geskiedenis dwing ’n mens egter om dieper te grawe. Beteken die feit dat die Smith-baasskap en -apartheid moreel verkeerd was dat elkeen wat daarteen in opstand gekom het, moreel suiwer was?

Mugabe se kille voorkeur vir geweld en sy ongebreidelde aanwending daarvan wys dat die antwoord negatief moet wees. Ook in Suid-Afrika se eie geskiedenis van dieselfde tyd blyk dit.

My navorsing – dit moet mettertyd in ’n boek, geskryf saam met my vrou, neerslag vind – wys duidelik dat die leiding van die ANC, in ooreenstemming met die wense van die Kremlin oorgeneem is deur lede van die intens Moskou-getroue SA Kommunistiese Party. Teen die jare tagtig was die leiding van die twee groepe grotendeels saamgesmelt.

In dié tyd het die ANC/SAKP beslis nie vir die soort liberaal-demokratiese veelparty-demokrasie wat in ons Grondwet vervat is, geveg nie, maar vir ’n Leninistiese eenparty-diktatuur. Dit het bowendien gepaard gegaan met ’n terreurveldtog wat steeds erger geword het en ten slotte, ten opsigte van sy praktiese uitvoering, skaars van dié van die Taliban, Islamitiese Staat en Al-Kaïda onderskei kan word.

Dit maak Smith se baasskap, apartheid en die onbetwisbare onreg wat daarmee gepaard gegaan het, nie rég nie. Maar dit beteken bloot dat onreg met onreg beveg is, pleks van dat die kwaad deur die goeie oorwin is.

Dat Smith ʼn fout was, beteken nie dat Mugabe reg was nie. Sy ongebreidelde geweld, wat tot aan die einde van sy bewind voortgegaan het, was bloot ’n voortsetting van sy meedoënlose uitskakeling van mededingers al in die sewentigerjare.

Dat die vorige regering se beleid moreel verkeerd was, beteken nie dat die ANC/SAKP/UDF reg was nie. Die wortels van baie van wat in die jare ná 1994 verkeerd geloop het, kan teruggevoer word tot die geskiedenis van die struggletyd.

Reg staan nie altyd teenoor verkeerd nie. Soms staan verkeerd teenoor verkeerd.

Hierdie plasing is deur ʼn onafhanklike persoon of onderneming saamgestel. Die menings en standpunte wat in hierdie skrywe uitgespreek word, is nie noodwendig die beleid of standpunt van Maroela Media se redakteurs, direksie of aandeelhouers nie. –Red

Leopold Scholtz

Meer oor die skrywer: Leopold Scholtz

Leopold Scholtz is 'n onafhanklike politieke kommentator en historikus. Hy is al sedert 1972 as joernalis en historikus werksaam.

Deel van: Meningsvormers

ondersteun maroela media só

Sonder Maroela Media sou jy nie geweet het nie. Help om jou gebalanseerde en betroubare nuusbron se toekoms te verseker. Maak nou ʼn vrywillige bydrae. Onthou – ons nuus bly gratis.

Maak 'n bydrae

Nou pra' jý

O wee, die gesang is uit! Kommentaar word ná 48 uur op ʼn artikel op Maroela Media gesluit. Kom kuier gerus verder op ʼn meer onlangse artikel.

18 Kommentare

jongste oudste gewildste
Koos Nel

Maak asb n venster oop vir vars lug.

Rubber

Ek woon eerder onder ‘n diktators met ‘n gesonde infrastruktuur, as een een wat se handpalms vol ghries is. Om te sê Smith was verkeerd is soos om te sê Mugabe het sy land in ‘n paradys omskep.

John

His-story en geskiedenis is twee verskillende dinge. Geskiedskrywers behoort nooit die ‘ek’-verwysing te benut wanneer hy die intelligensie van sy lesers respekteer nie. Laasgenoemde kan tussen die lyne lees… maar natuurlik is Afrikaners op eie bodem sonder Europese-belugting redelik onnosel,

Db

Waar val hierdie man uit? Smit-regering verkeerd. Hy het geskiedenisboeke gelees wat seker nog nie eers gedruk is nie. Hoekom sien hy nie wat ons sien dat Zimbabwe nog net moet verdwyn want daar is in elk geval niks oor na Mogabe nie

Sanna

Die Shona waarmee ek al te doene gekry het verwys na Zimbabwe as “Bobland”.